VIỆT NAM VĂN HỌC SỬ YẾU - Trang 47

Xem hai việc ấy đủ biết trong khi nước ta nội thuộc nước Tàu, có nhiều bậc học
thức người Tàu sang ở bên ta, rồi truyền bá Hán học ở đấy.
C) Các nhà sư Tàu (sẽ nói rõ trong Chương sau).
D) Các học sinh người Nam sang du học ở Tàu: đó là vấn đề ta sẽ xét ở đoạn
dưới.
Học sinh người Nam sang du học ở Tàu.
A) Nguyên nhân.- tuy các nhà cầm quyền người Tàu có lo đến việc dạy dân ta
học chữ Nho thật. Nhưng nền học ấy vẫn ở một cái trình độ thiển cận: mục đích
chỉ cốt luyện lấy người dùng làm lại thuộc ở các ty, các nha, chứ không phải là
đào tạo nhân tài. Vì thế những người tuấn tú trong nước ta muốn học cho thành
tài tất phải sang bên Tàu.
B) Các người hiển đạt và nổi tiếng. – Trong số các người sang du học ở bên
Tàu, sử sách còn ghi tên mấy người hiền đạt và nổi tiếng là những người nầy:
1. Trương Trọng đi du học ở đất Lạc dương (nay thuộc tỉnh Hà Nam) về đời
Hán Minh đế (58-75), sau được bổ làm quan thái thú ở Kim thành (tên quận,
nay thuộc tỉnh Cam túc) (theo Chu bội Liên, tựa sách Thánh mô hiền phạm của
Lê Quý Đôn) .
2. Lý Tiến được bổ làm thứ sử ở Giao chỉ năm 187 (Hán Linh đế, Trung bình
thứ 4). Ông có dâng sớ xin cho người Giao chỉ được bổ làm quan như người ở
trung châu bên Tàu. Vua Tàu chỉ cho những người đỗ mậu tài (2) hoặc hiếu liêm
(3) được làm lại thuộc ở trong xứ, chứ không được làm quan ở trung châu.
3. Lý Cầm làm túc vệ trong điện vua nhà Hán lúc bấy giờ, thấy việc của Lý Tiến
xin không được, mới rủ mấy người đồng hương ra cùng kêu xin. Vua nhà Hán
bèn bộ một người Giao chỉ đổ mậu tài làm quan lệnh ở Hạ dương, và một người
đổ hiếu liêm làm quan lệnh ở Lục Hợp . Sau Lý Cầm làm quan đến Tư lệ hiệu
úy (CM, tiền biên, q.2. tờ 26)
4. Khương Công Phụ ở về đời Đường Đức Tôn (78-804), đậu tiến sĩ, làm quan
đến chức bình chương (An nam chí nguyên, bản in PQVĐHX, tr.178-180)
Ảnh hưởng về việc học sinh ta sang du học bên Tàu.
Việc học sinh ta sang du học ở Tàu có ảnh hưởng đến sự truyền bá Hán học ở
nước ta. Cái ảnh hưởng ấy phát triển ra có hai cách:
a) Các học sinh thành tài về nước đem những điều mình đã học được mà truyền
dạy cho người đồng bang.