Nhà vua Phổđ mưu toan thay đ?i chếđ? bằg cách dùng cái lý thuyế mà cha y
chưa hềbiế tớ. Số phậ củ mư toan này đ rõ ràng. Nó đ bịphá sả hoàn toàn. Rấ
dễhiể là tạ sao. Mộ khi chúng ta đ tụ xuốg tớ mứ thếgiớ củ nhữg con vậ chính
trịthì không còn có thểcó mộ sựphả ứg sâu sắ hơ nữ, và mọ sựvậ đ?ng tiế lên
chỉcó thểlà: cái nề tảg
củ thếgiớ này sẽbịbỏlạ đ?ng sau và bướ quá đ? lên thếgiớ dân chủcủ con ngư?i
sẽđ?ợ thự hiệ.
ông vua già
1*
không muố đề gì quá lố y là mộ kẻphi-li-xtanh và không
hềtham vọg có tư tư?ng sắ bén. Y biế rằg nhà nư?c củ nhữg kẻtôi tớ cũg như việ
nắ đ?ợ nhà nư?c này, chỉcầ đ?n mộ cuộ sốg yên tĩh, tầ thư?ng. Ông vua trẻ linh lợ
và hoạ bát hơ, đnh giá cao hơ nhiề sứ mạh vạ năg củ quố vươg mà theo ngư?i ta
nói thì chỉcó trái tim và khố óc y hạ chếy đ?ợ thôi. Nhà nư?c chai sạ cũcủ bọ bầ
tôi và nô lệđ làm y ghê tở. Y muố hồ sinh nhà nư?c đ và làm cho nó ngấ đ?y
nhữg ý nghĩ nhữg tình cả và nhữg ư?c vọg củ y. Và trong cái nhà nư?c củ mình, y
đ có thểđi hỏ đề đ - nế nhưđề đ có thểthự hiệ đ?ợ. Do vậ mà có nhữg lờ lẽkiể phái
tựdo và nhữg câu thốg thiế chân tình củ y. Từlúc đ, theo y nói, thì không phả các
đ?o luậ chế, mà là trái tim sôi nổ tràn trềtình cả củ nhà vua, sẽtrịvì tấ cảmọ thầ
dân củ y. Y muố làm cho mọ con tim và khố óc hoạ đ?ng vì nhữg mong ướ chân
thành và nhữg kếhoạh ấ ủtừlâu củ mình. Đề đ đ gây đ?ợ mộ phong trào nào đ;
nhưg nhữg trái tim còn lạ đ đ?p theo mộ nhị khác vớ trái tim củ nhà vua, và nhữg
kẻbịy thốg trịđ không thểhé miệg mà không nói ngay đ?n sựthủtiêu ách thốg trịcũ
Nhữg ngư?i duy tâm, mong ư?c táo bạ là làm cho con ngư?i trởthành ngư?i, đ bắ
đ?u lên tiếg, và trong khi nhà vua tưởg tư?ng theo kiể Đ?c cũthì họcho mình có
quyề đ?ợ triế lý theo kiể Đ?c mớ. Dĩnhiên, đ là mộ cái gì chưa từg đ?ợ nghe thấ ở
Phổ Trong khoảh khắ ngư?i ta tư?ng chừg như trậ tựcũcủ các sựvậ bịđ?o ngư?c,
hơ nữ, nhữg máy tựđ?ng vô tri bắ đ?u biế thành ngư?i, thậ chí xuấ hiệ cảnhữg
ngư?i có tên, mặ dù trong các hộ nghịdân biể ngư?i ta không đ?ợ phép gọ các diễ
giảbằg tên. Song bầ tôi củ chếđ? chuyên chếcũchẳg bao lâu đ chấ dứ cái cảh rộ
rị không phả là Đ?c này. Ngư?i ta đ đ?a sựviệ mộ cách không khó khă gì đ?n cuộ
xung đ?t công khai giữ nhữg mong muố củ đ?c vua đng mơvềquá khứvĩđ?i,
nhung nhúc nhữg cha cố hiệ sĩvà nông nô, vớ nhữg dựđ?nh củ các nhà duy tâm
đng chỉmuố mộ đề: thự hiệ ở nư?c ta nhữg thành quảcủ cách mạg Pháp, cái mà rố
cuộ có nghĩ là thự hiệ nề cộg hòa, thự hiệ trậ tựcủ nhữg con ngư?i tựdo thay cho
