1170
thắng. Sau khi khải hoàn, quan tướng ñi qua ñền thần quên mất lời hứa; thuyền
quân tự nhiên không tiến lên ñược. Quan tướng nhớ lại, ñành phải ném một cô
gái xuống nước. Dân vùng kẻ Sặt thờ nàng làm thần, và làng ñược thần hiển hiện
nhiều việc linh ứng. Nhưng ñến khi dân kẻ Sặt chuyển sang Thiên chúa giáo thì
họ phá ñền và thôi cúng
1
.
Thần tích ñền Quả thuộc Anh-sơn (Nghệ-an):
Khi quân Lê Lợi tiến vào Nghệ-an, ñến vùng Bạch-ngọc, qua ñền thần Quả thì
thuyền không tiến ñược nữa. Thần phụ ñồng cho biết nếu vua hiến một người vợ
thì thuyền sẽ lại ñi ñược và thần sẽ giúp cho chiến thắng. Vua hỏi các bà vợ. Một
người trong ñó là Phạm Thị Ngọc Trần ñã sinh với vua ñược một con trai tình
nguyện làm vật hy sinh
2
.
Người Nhật cũng có truyện Người vợ hy sinh cho thần Biển cứu chồng cũng
gần giống truyện của ta:
Dưới triều vua Kei-kô có một cuộc nổi dậy của một bộ lạc ở những hòn ñảo
phía Đông. Vua sai một hoàng tử tên là Ya-ma-tô cầm quân ñi ñánh.
Trước khi xuất quân, hoàng tử ñến ñền một nữ thần ñể cầu. Sau ñó, ñại quân
dong buồm ra khơi. Đến vịnh Yê-ñô, không ngờ thần biển làm một trận bão lớn
lăm le nhận chìm ñoàn tàu xuất chinh. Thần mách: mọi thứ sẽ toàn vẹn nếu chủ
tướng vui lòng nhường cho thần cái gì quý nhất của mình. Mọi người ñều biết
cái quý nhất trong ñời chủ tướng là Ta-chi-ba-na, người vợ yêu. Trong lúc nguy
cấp, bà Ta-chi-ba-na xin hoàng tử cho mình hy sinh ñể cứu toàn quân.
Sau khi người ñàn bà gieo mình xuống nước, bão quả tạnh. Khi tàu cập bến,
hoàng tử nhảy lên bờ bị trượt chân ngã, tay chụp nhầm một cái lược gỗ có mùi
thơm phảng phất, mới biết là lược của người vợ cũ. Về sau hoàng tử chiến
thắng, ñi kinh lược các miền. Trèo lên hòn núi nhìn về hướng Đông nam, ông ta
sực nhớ ñến người vợ yêu bèn kêu lên "át-su-ma" (vợ tôi). Từ ñó cái tên át-su
ma ñược dùng ñể chỉ nhiều hòn ñảo ở Nhật-bản. Một ngôi ñền ñược dựng lên
ngay chỗ hoàng tử ngã ñể kỷ niệm bà Ta-chi-ba-na, trong ñó còn ñặt cái lược
ñượm mùi thơm
3
.
Người Triều-tiên có truyện Sim-chen không giống các truyện trên, nhưng lại
có ñề tài một cô gái tình nguyện nhảy xuống biển ñể cứu người cha khỏi mù:
Vào một thời rất xưa, ở nước San Na-ra có một ông già mù nghèo sinh ñược
một cô gái xinh ñẹp. Một hôm một nhà sư hỏi ông: - "Nếu Phật làm cho sáng
1
Theo Bát-xê (Basset). Truyện cổ tích và truyền thuyết ở Viễn ñông, tạp chí Dân tộc học và
truyền thống dân gian, tập 1 (1920).
2
Theo Thần tích xã Bạch-ngọc (Nghệ-an).
3
Theo Hô-vơ-lấc-cơ (Hovelaque). Các dân tộc phương Đông, quyển II: Nhật-bản, Pa-ri,
1921.
