1169
Tự nhiên có xác của một người ñàn bà nổi lên mặt nước, trôi vào trước long
thuyền. Mọi người nhìn lại, thấy dung mạo nàng còn tươi như sống.
- Đúng là người phi của ñức vua triều trước ñã liều tấm thân ñể cứu ba quân
mà sử sách có ghi chép.
Vua nói vậy rồi truyền an táng nàng theo lễ vương phi tại bến Bạch-tân. Vua
lại ra lệnh cho mấy chục thần cơ chĩa vào miếu thờ Giao thần nhả ñạn. Chỉ trong
phút chốc, một tòa ñền trở thành ñá tan ngói vụn. Sau ngày khải hoàn trở về, vua
truyền cho dân ñịa phương dựng ñền thờ Bích Châu tại cửa biển này và phong
cho nàng làm Chế Thắng phu nhân.
1
KHẢO DỊ
Một dị bản khác của truyện Nguyễn Thị Bích Châu là truyện Công chúa Mai
Châu, nội dung như sau:
Công chúa Mai Châu là con gái vua Lê Thánh Tông xinh ñẹp tuyệt trần, lớn
lên thích học võ nghệ và binh thư ñồ trận. Năm ấy có giặc Ngô Bát Ngạo cấu kết
với quân Chiêm gây chiến ở biên giới, quân nhà vua phải ñi ñánh, thường bị
thua thiệt. Thấy vậy, công chúa tuy còn nhỏ tuổi cũng xin vua cha cho mình cầm
quân cứu nước. Vua giao cho năm vạn quân với mươi chiếc tàu. Đến núi An-
ngang (Quảng-bình) thì trời bỗng nổi cơn sóng gió. Một vị thần nổi lên mặt
nước tự xưng là Giang thần ñòi bắt nàng làm vợ nếu không sẽ nhận chìm mười
chiếc tàu xuống thủy phủ. Công chúa thấy cần phải hy sinh thân mình ñể cứu lấy
năm vạn quân, bèn gọi các tướng kể rõ mọi việc, và nói: - "Ta ñành phải liều
mình ñể chu toàn cho ba quân. Nhưng các tướng hãy về triều báo với cha ta ñể
cha ta vào báo thù". - Nói xong, nai nịt gọn ghẽ rồi cầm gươm nhảy xuống biển.
Được tin báo, nhà vua nổi giận kéo quân vào, trước hết sai lấy chiếc minh kính
chiếu tìm nơi ở của Giang thần rồi bắn xuống dữ dội. Không thể cự nổi, Giang
thần ñành phải trả công chúa. Xác công chúa bèn nổi lên ở vũng Ao-bạch. Vua
sai dựng ñền thờ ở bờ ao rồi cho ñem xác về kinh mai táng. Về sau công chúa
hiển ứng, ñược phong tôn thần
2
.
Thần tích làng kẻ Sặt (Hưng-yên) cũng có hình ảnh tương tự với các truyện
trên:
Một quan tướng trước khi ñánh giặc có hứa với một vị thần rằng mình sẽ hiến
một cô gái ñẹp nếu thần giúp cho mình ñạt ñược thắng lợi. Trận ấy quả chiến
1
Theo Đoàn Thị Điểm. Truyền kỳ tân phả, truyện "Hải khẩu linh từ".
2
Theo Jê-ni-bren (Génibrel), sách ñã dẫn; và Lê Hương. Truyện tích Việt-nam.
