414
Truyện này có nhiều nơi kể khác nhau, hình như nguồn gốc của nó là một phật
thoại. Ở một phật thoại Việt-nam Sự tích mười tám ông Phật La hán có những
tình tiết tương tự:
Một người ñàn bà ñẻ ñược mười tám người con trai, lớn lên chúng rủ nhau ñi
ăn cướp. Hồi ñó có một phú trưởng giả hay bố thí, nhất là ñối với học trò nghèo.
Một hôm có một anh học trò ñến xin tiền, phú trưởng giả cho luôn một lúc 50
quan và còn cho mượn ngựa trở về, hẹn lúc ñến nhà cứ thả ngựa ra là ngựa sẽ
tìm về chuồng cũ. Bất ngờ ñi ñược nửa ñường, ngựa sinh chứng, không chịu ñi
nữa, quẳng người và tiền xuống rồi quay trở về. Anh học trò chưa biết tính thế
nào, bỗng có bốn tên ăn cướp ñến ñánh chết, ñoạt lấy của. Như chuyện trên,
chúng chia nhau mỗi người 10 quan còn 10 quan cắt hai ñứa ñi mua rượu thịt.
Kết cục cũng giống như trên, hai ñứa bị ñồng lõa ñâm chết, còn hai ñứa kia uống
rượu có thuốc ñộc cũng chết nốt.
Thấy ngựa trở về quá sớm, phú trưởng giả sinh nghi mới sai người nhà ñi tìm.
Khi biết ñược sự thật, phú trưởng giả suy tính: "Năm mươi quan làm chết năm
mạng, vậy trong nhà mình có 300 ngàn quan thì sẽ làm chết bao nhiêu người mà
kể". Bèn sai người mang tiền lên thuyền chở ñi ñổ sông. Vừa gặp mười tám tên
ăn cướp ñến toan cướp, họ kể ñầu ñuôi cho hay. Mười tám người kịp ăn năn liền
nhảy xuống sông chết một lượt. Phật ñưa lên Nát-bàn thành mười tám La hán
1
.
Người Triều-tiên có truyện Ba anh em:
Có ba anh em rủ nhau ñi kiếm nhân sâm về làm giàu. Họ ñào ñược nhiều lắm.
Ngốt lên vì của, hai thằng anh giết ngay em thứ ba. Đoạn mỗi ñứa nghĩ cách giết
ñứa kia ñể ñộc chiếm nhân sâm. Anh cả bảo: "Chú về mua rượu ñến ñây ta uống,
tôi ngồi chờ". Em mang rượu tới, anh bất thình lình giết ngay, rồi một mình ngồi
uống rượu. Không ngờ rượu có thuốc ñộc vì ñứa em ñó cũng toan hại anh. Thế
là cả ba ñều chết, còn số nhân sâm vô chủ. Từ ñó người ta cho rằng tình nghĩa
anh em là quý hơn cả nhân sâm hay tiền bạc
2
.
1
Theo Jê-ni-bren (Génibrel). Truyện ñời xưa mới in ra lần ñầu hết.
2
Theo Ông lão dưới giếng.
