446
KHẢO DỊ
Truyện trên ñược nhiều người truyền là sự tích thiền sư Dương Không Lộ hay
Nguyễn Minh Không với nhiều tình tiết phụ thuộc khác nữa (xem thêm truyện
Từ Đạo Hạnh, số 120, tập III).
Về chỗ trâu vàng, sách Truyện ñức Lý quốc sư kể rằng: Con trâu vàng của nhà
Tống ñược người cháu Cao Biền ñem bút thần ñiểm nhãn nên trâu trở nên có
cảm giác và hoạt ñộng như trâu thật. Khổng Lồ biết vậy, nên khi về nước ñúc
chuông xong, ñánh một hồi rất dài và kêu. Trâu nghe tiếng liền lồng sang ñất
Việt. Khi ñến kinh ñô Thăng-long thì tiếng chuông vừa dứt, trâu ñi vẩn vơ
không biết chuông ñâu mà tìm cả. Bấy giờ Cao Thị Na là cháu Cao Biền làm
một con diều giấy rất lớn, dùng bút thần ñiểm nhãn, diều quả bay lên cao, Cao
thị bèn cưỡi lên ñi tìm trâu vàng. Diều bay ñến hồ Tây, trâu vàng sợ bèn lặn
xuống hồ
1
.
Ở ñoạn kết có người kể khác, chuông không bị ném xuống hồ Tây nhưng ñến
triều vua Lê, vua Chiêu Thống ra lệnh lấy hết chuông khánh ñem về ñúc tiền,
trong ñó có quả chuông của Khổng Lồ. Khi quân sĩ mang qua sông Lục Đầu,
chuông tự nhiên lặn xuống nước không sức gì có thể kéo lên ñược. Từ ñó những
khi thanh vắng, người ta thấy chuông nổi lên rồi lại lặn xuống.
Người ta truyền rằng gia ñình nào có một vợ, một chồng mà lại có mười người
con trai thì có thể kéo ñược chuông lên. Bởi thế có câu tục ngữ:
Người nào một vợ, một chồng
Đẻ mười trai cả, chuông ñồng thánh cho
2
.
Những truyện trên có lẽ người kể ñã nhớ lẫn lộn, chắp vá mẩu truyện này vào
với mẩu truyện kia.
Sê-ông (Chéon) kể truyện trên có nói ñến con trâu vàng. Đường ñi của nó ở
Thăng-long về sau thành con sông Tô-lịch. Còn quả chuông thì không phải ñược
Khổng Lồ ném xuống hồ Tây mà xuống sông Lục-ñầu. Cũng tại sông này ở chỗ
gần Phả-lại còn có hòn ñá tròn mấp mé giữa dòng, người ta nói ñó là cái ñó
Khổng Lồ. Còn con trâu vàng tìm mãi không thấy mẹ nó ñâu cả, thì nó bực mình
vùng vẫy làm cho cả một ñám rừng sụt xuống hóa thành hồ, gọi là hồ Kim-
ngưu
3
.
1
Xem thêm truyện Lẩy bẩy như Cao Biền dậy non (số 39).
2
Đoạn này tương tự với một truyện trong mục "Thần núi" ở Lược khảo về thần thoại Việt-
nam.
3
Sưu tầm 100 bài An-nam.
