750
Về sau, khi làng Yên-mỹ có tiền dựng ñình, vì ñình quy mô nhỏ nên họ phải
xén bớt những hòn ñá tảng giữ lại nói trên cho vừa cỡ của cột
1
.
2. Giấu ñình dưới giếng
Làng Mễ-trì, huyện Hoài-ñức, một làng hai thôn chung nhau một cái ñình.
Một hôm dân hai thôn cãi nhau về việc cúng thần. Sáng ra, họ thấy ñình ñã mất,
chỉ còn trơ lại cái nền. Thần ngự ñồng lên bảo cho biết, vì hai thôn ganh tỵ nhau,
nên ñêm qua thần bốc ñình bỏ xuống giấu ở một giếng gần ñấy. Nay việc ñã
ñịnh rồi không cho ñưa về nữa. Người ta ra giếng nhìn quả thấy lờ mờ có nóc
ñình ở dưới nước. Không thấy một ai bàn chuyện di chuyển. Nhưng sau ñó mỗi
lần cầu việc gì không ñược (như trời hạn cầu mưa chẳng hạn) dân làng lại ra sức
tát giếng làm như cách ñưa ñình lên ñể dọa thần. Thần sợ nên hễ nước cạn hơi lộ
cột ra, thần phải lật ñật làm mưa cho họ thôi tát. Có lần tát lộ cả bốn cột rồi mà
vẫn chưa thấy mưa, một người họ Ngô lội xuống giếng vào cung ñánh chuông
vang rền, nhưng hắn bị thần phạt. Vì thế từ ñấy mỗi khi tát ñể cầu ñảo, làng
không cho những người họ Ngô xuống giếng.
Về sau hai thôn phải làm ñình riêng, chỗ cũ gọi là bãi nền ñình
2
.
Người Quảng-nam có truyện Thầy Thím, là một dị bản của truyện Sự tích ñình
làng Đa-hòa kết hợp với một vài hình tượng trong truyện Lẩy bẩy như Cao Biền
dậy non (số 39, tập I).
Ở làng Trà-luông, huyện Thăng-bình, có hai vợ chồng một ñạo sĩ tên là Lánh.
Họ dần dần nổi tiếng về những phù phép màu nhiệm, nên dân gọi chung là Thày,
vợ là Thím gọi chung là Thày Thím. Thấy ñình làng hư nát, một hôm Thày
Thím tới gặp các ông hương chức tự nguyện cất cho một ñình khác ñẹp hơn.
Làng tưởng họ nói chơi, cũng vui miệng trả lời ưng thuận. Thầy Thím bảo người
dỡ cái ñình cũ và ñắp ñất ñổ lại nền sẵn sàng.
Một ñêm nọ tự nhiên giông bão nổi lên ầm ầm. Dân làng nghe xa xa có tiếng
Thầy Thím hò hét thúc giục, rồi tiếng ñục ñẽo, tiếng búa gõ ình ình.
Sáng ra ñã thấy một cái ñình rất ñẹp. Làng bên cạnh mất ñình, cho người ñi dò
la thấy ñình làng Trà-luông giống với ñình mình, bèn ñi kiện. Thầy Thím lấy
trộm không gọn. Chứng cớ không thể chối cãi ñược là trên vách tường ngôi ñình
này còn có vết dây trầu leo mà lại không có gốc. Bọn hương chức Trà-luông ñổ
vạ cho Thầy Thím. Hai vợ chồng liền bị hắt và cuối cùng bị kết án tử hình.
Trước khi bị chém, Thày Thím xin phép quan cho mình truyền lại một vật báu.
Bèn sai người mang ñến một tấm lụa và bút mực. Họ vẽ lên lụa một con rồng.
1
Theo lời kể của người Hà- ñông.
2
Theo lời kể của người làng Mễ-trì.
