791
ba cô con gái quan họ Lý trong miền. Cũng như truyện trên cô thứ nhất và cô
thứ hai khi nghe nói chuyện lấy Chuối làm chồng ñều tỏ ý dè bỉu, trừ cô thứ ba.
Thấy vậy họ Lý cũng ñòi một món sính lễ lớn, vượt khả năng của nhà trai.
Chuối ñược mẹ thả xuống sông ñể về xin bố. Bố cho một quả bí, về mở ra trong
có ñủ mọi sính lễ mà nhà gái ñã thách cùng nhiều kẻ hầu người hạ. Cưới xong,
ñêm ñêm Chuối cũng biến thành chàng trai ăn nằm với vợ, ngày lại hóa cá. Một
hôm Chuối trút lốt cùng vợ ñi chơi hội chùa, hai chị không ngờ ñó là một chàng
trai khỏe và ñẹp, ñâm ra mê mẩn. Em gái thú thật ñấy là chồng mình. Hai chị lúc
ñầu không tin, họ ñến nhà em khoét vách nhìn mới rõ sự thực, và từ ñó họ ghen
tị với em.
Về sau vua nghe tin ñồn, vời Chuối về triều làm ñại tướng trấn giữ biên thùy.
Ở ñây cũng có tình tiết hai chị nhân khi Chuối ñi vắng, rủ em ñi tắm và xô em
ngã xuống sông, nhưng cứu thoát cho vợ Chuối lại là Thủy thần. Chuối làm
xong việc quan, trở về gặp lại vợ, giấu vợ vào hòm, rồi mang hòm ñến nhà bố
vợ. Hai chị cũng giả bộ thương xót em gái xấu số rồi tán tỉnh ve vãn Chuối,
nhưng ñến lúc Chuối mở hòm thì bị vạch mặt. Hai chị cũng bị sét ñánh chết như
truyện trên
1
.
Đồng bào Vĩnh-yên, Phú-thọ kể chuyện chàng Chuối có khác ở chỗ, mẹ Chuối
do ướm vào dấu chân lạ bên bờ sông mà có mang. Sau khi ra ñời, Chuối ñược
thả trong một chậu nước ñặt ở gậm giường. Một hôm có hội mùa, Chuối biến
thành chàng trai ñi dự, thấy có ba cô gái ñẹp mới về bảo mẹ ñi hỏi. Cũng như
trên, nhà gái thách cưới quá nặng. Chuối cũng bảo mẹ thả mình xuống sông rồi
cũng mang lên một quả bí. Một tiếng nổ, quả bí vỡ tung, bao nhiêu mâm cỗ và
ñồ sính lễ tuôn ra nườm nượp. Ở ñây không có việc Chuối ñược vua phong ñại
tướng. Thừa lúc vắng Chuối, hai chị rủ em ra cầu rồi bất ngờ ñẩy xuống sông.
Nhưng chàng Chuối ñã kịp thời cứu ñược vợ và ñẩy hai chị em xuống nước
2
.
Đặng Lễ Nghi biên soạn Chàng Nhái kiến Tiên Thơ từ một văn bản cũ (không
rõ có từ thời nào). Đại khái là:
Ông bà trưởng giả sinh ñược một con gái xấu xí là Giáng Dung. Lớn lên cô gái
không chồng mà chửa, sinh ra một con nhái. Ông bà trưởng giả sau ñó qua ñời,
Giáng Dung hẩm hút nuôi con. Nhái mười ba tuổi bảo mẹ ñi hỏi con vua Hồ
vương (tác giả ñoán là Hung-nô). Mẹ chiều ý con. Vua sai ñưa nhái ñến xem
mặt. Vua hỏi: "mày ưng lấy ai?". "Công chúa Kiến Tiên mà thôi". Thấy con gái
bằng lòng, vua hứa gả nếu:
"Sắm ñủ một trăm mặt trời,
Một trăm mặt nguyệt tùy thời chiếu liên
1
Theo Chuyện chàng Chuối
2
Theo Truyện cổ dân gian của các dân tộc Việt- Nam, tập IV, ñã dẫn
