tài, không khiếu về tiểu thuyết, thì tim tôi muốn ngừng đập. Tôi quay gót ra,
như kẻ mất hồn. Có ai đập mạnh vào đầu tôi cũng không làm cho tôi
choáng váng hơn. Tôi đê mê, rụng rời. Tôi thấy tôi đương đứng ở ngã tư
đường đời và tôi phải lựa lấy một quyết định quan trọng. Làm gì bây giờ?
Đi ngả nào đây? Tôi mê mẩn hàng tuần như vậy. Nhớ lại lúc ấy chưa được
ai khuyên "tốn nỗi lo lại", cái giá trị của một thí nghiệm cao thượng, có vậy
thôi. Rồi tôi bỏ không nghĩ tới nữa. Tôi trở lại công việc là tổ chức và dạy
những lớp cho người lớn. Lúc nào rảnh thì viết tiểu sử các danh nhân hoặc
những loại sách thiết thực như cuốn bạn đương đọc đây.
Bây giờ, nghĩ lại, tôi có thấy sung sướng đã quyết định như vậy không?
Sung sướng mà thôi ư? Tôi còn thấy muốn nhảy múa điên cuồng lên nữa
chứ? Tôi có thể thiệt thà nói rằng không bao giờ tôi phí thời giờ để tiếc và
than thở rằng sao mình không phải là một Thomas Hardy thứ nhì.
Một đêm, cách đây một thế kỷ, khi cú kêu trong rừng bên bờ hồ Walden,
ông Henry Thoreau chấm cây bút lông ngỗng vô bình mực tự tay chế lấy và
chép vào nhật ký: "Muốn biết giá trị của một vật là bao nhiêu thì cứ xét xem
bây giờ hoặc sau này phải đem bao nhiêu đời sống để đổi lấy vật ấy".
Nói một cách khác: Lo lắng về một việc gì để hại đời sống ta, tức là đánh
giá việc đó đắt quá, có khác gì điên không?
Chính Gilbert và Sullivan điên như vậy. Họ biết soạn những điệu nhạc và
lời ca vui vẻ mà họ không biết chút gì về cách gây hạnh phúc cho đời họ.
Họ đã soạn mấy bản ca nhẹ nhàng du dương nhất để làm vui cho người đời
như bản: Patience, Pinafore, The Mikado. Nhưng họ không tự chủ được. Họ
đầu đọc đời họ chỉ vì cái giá tiền một tấm thảm. Sullivan mua một tấm thảm
rạp hát của hai người mới lập. Gilbert thấy đắt tiền quá, nổi xung lên. Thế
rồi họ kiện nhau và cho tới chết không thèm nói với nhau nửa lời ca cũng
chép lại gởi cho Gilbert; và khi Gilbert viết rồi lời ca cũng chép lại gởi cho
Sullivan. Có lần họ phải ra sân khấu cùng một lúc thì mỗi người đứng một
đầu, người quay mặt ra phía này để chào khán giả, người ngó ra phái kia để
khỏi trông thấy mặt nhau. Họ không biết "tốp" nỗi giận của họ lại, như
Lincoln.
Một lần, trong trận Nam Bắc chiến tranh, khi nghe bạn thân tố áo những kẻ