nhà nướ, thì vấ đ? Do Thái là mộ vấ đ? thuầ túy thầ họ. Ngư?i Do Thái nằ trong
sựđ?i lậ tôn giáo vớ mộ nhà nư?c thừ nhậ đ?o Cơ Đ?c là cơsởcủ mình. Nhà nướ
này là nhà thầ họ ex professo
1*
. Sựphê phán ở đy là sựphê phán thầ họ, sựphê
phán gay gắ cảhai phía - phê phán thầ họ Cơ Đ?c giáo và phê phán thầ họ Do
Thái giáo. Nhưg chúng ta cũg vẫ còn loay hoay trong vòng thầ họ, dù có loay
hoay trong đ vớ thái đ? phê phán đ?n mứ nào cũg vậ.
Ở Pháp, trong mộ nhà nư?c lậ hiế, vấ đ? Do Thái là vấ đ? củ chủnghĩ lậ hiế,
vấ đ? tính chấ nử vờ củ giả phóng chính trị Vì ở đy vẫ duy trì cái vẻbềngoài củ
quố giáo, - dù chỉlà dư?i mộ hình thứ không nói lên cái gì cảvà tựmâu
thuẫ, dư?i hình thứ tôn giáo củ đ số - cho nên quan hệcủ ngư?i Do Thái đ?i vớ
nhà nư?c cũg duy trì cái vẻbềngoài củ sựđ?i lậ tôn giáo, thầ họ.
ChỉởHợ chúng quố Bắ Mỹ- ít ra cũg là trong mộ phầ đ?t nư?c này - vấ đ?
Do Thái mớ mấ ý nghĩ thầ họ củ nó và trởthành vấ đ? thếtụ thự sự Chỉnơ nào mà
nhà nướ chính trịtồ tạ dư?i hình thứ hoàn toàn phát triể củ nó thì quan hệcủ ngư?i
theo đ?o Do Thái, củ ngư?i theo đ?o nói chung, đ?i vớ nhà nư?c chính trị tứ là
quan hệgiữ tôn giáo vớ nhà nướ, mớ có thểbộ lộra dư?i toàn bộtính chấ đ?c đo củ
nó, dư?i tấ cảtính chấ thuầ khiế củ nó. Phê phán quan hệđ sẽkhông còn là sựphê
phán mang tính chấ thầ họ nữ, mộ khi nhà nướ không còn đ?i xửvớ tôn giáo mộ
cách thầ họ, mộ khi nó bắ đ?u đ?i xửvớ tôn giáo vớ tư cách là nhà nướ, nghĩ là
theo tính cách chính trị Khi đ, sựphê phán trởthành sựphê phán nhà nư?c chính
trị Bắ đ?u từcái để ởđ?y vấ đ? không còn mang tính cách thầ họ nữ, thì sựphê
phán củ Bau-ơcũg không còn mang tính chấ phê phán nữ.
"ỞHợ chúng quố không có quố giáo, cũg không có tôn giáo đ?ợ thừ nhậ củ đ số lẫ ư thếcủ đ?o giáo này
đ?i vớ đ?o giáo khác. Nhà nư?c đ?ng ngoài mọ đ?o giáo" (G.Đ? Bô-mông, "Ma-ri-a, hay chếđ? nô lệở Hợ
chúng quố, v.v.", Pa-ri, 1835, tr.214). Thậ chí có mộ sốbang ở Bắ Mỹtrong đ "hiế pháp không biế tín ngư?ng
tôn giáo và việ thự hành đ?o này hay đ?o kia thành đề kiệ củ nhữg đ?c quyề chính trị (sách đ dẫ, tr.224).
Ấy thếnhưg "Ở Hợ chúng quố ngư?i ta vẫ không nghĩrằg mộ ngư?i không có tôn giáo có thểlà ngư?i lư?ng
thiệ" (sách đ dẫ, tr.224).
Tuy vậ, Bắ Mỹchủyế vẫ là mộ nư?c mang tính chấ tôn giáo nhưBô-mông,
Tố-cơvin và ngư?i Anh Ha-min-tơ đ?ng thanh xác nhậ. Nhưg chúng ta chỉlấ nhữg
bang Bắ Mỹlàm ví dụmà thôi. Vấ đ? là: sựgiả phóng chính trịđ hoàn thành quan
hệnhưthếnào đ?i vớ tôn giáo? Mộ khi chúng ta thấ rằg, ngay trong mộ nư?c mà
giả phóng chính trịđ hoàn thành, tôn
