giáo không nhữg vẫ tồ tạ mà còn biể hiệ sứ sốg và sứ mạh, thì đề đ chứg tỏrằg tồ
tạ củ tôn giáo không mâu thuẫ vớ tính chấ hoàn thiệ củ nhà nư?c. Nhưg vì tồ tạ
củ tôn giáo là tồ tạ củ sựkhông hoàn thiệ, cho nên chỉcầ tìm nguồ gố sựkhông
hoàn thiệ này trong bả chấ củ chính nhà nướ. Đ?i vớ chúng ta, tôn giáo không
còn là nguyên nhân củ tính chấ hạ chếthếtụ nữ, mà chỉlà sựbiể hiệ củ nó. Vì vậ,
chúng ta giả thích nhữg xiềg xích tôn giáo trói buộ nhữg công dân tựdo củ nhà
nư?c bằg nhữg xiềg xích thếtụ. Chúng ta không khẳg đ?nh rằg công dân củ nhà
nư?c phả đạ tuyệ vớ tính hạ chếvềmặ tôn giáo củ mình đ? thủtiêu nhữg xiềg xích
thếtụ củ mình. Chúng ta khẳg đ?nh rằg họchỉđạ tuyệ vớ tính hạ chếvềmặ tôn giáo
củ họkhi nào họthủtiêu đ?ợ nhữg xiềg xích thếtụ củ họ Chúng ta không biế nhữg
vấ đ? thếtụ thành nhữg vấ đ? thầ họ. Chúng ta biế nhữg vấ đ? thầ họ thành nhữg
vấ đ? thếtụ. Sau khi ngư?i ta lấ nhữg sựmê tín đ? giả thích lịh sửtrong mộ thờ
gian khá lâu, thì chúng ta lạ lấ lịh sựđ? giả thích nhữg sựmê tín. Vấ đ? quan
hệgiữ giả phóng chính trịvà tôn giáo, đ?i vớ chúng ta, sẽtrởthành vấ đ? quan
hệgiữ giả phóng chính trịvớ giả phóng con ngư?i. Chúng ta phê phán sựbấ lự củ
nhà nư?c chính trịđ?i vớ tôn giáo khi phê phán nhà nư?c chính trịdư?i hình thứ
thếtụ củ nó, không kểđ?n sựbấ lự củ nó đ?i vớ tôn giáo. Trong mâu thuẫ giữ nhà
nư?c vớ mộ tôn giáo nhấ đ?nh, - ví dụvớ đ?o Do Thái, - chúng ta khám phá ra
tính cách con ngư?i củ mâu thuẫ đ, coi đ là mâu thuẫ giữ nhà nư?c vớ nhữg thành
phầ thếtụ nhấ đ?nh, mâu thuẫ giữ nhà nư?c vớ tôn giáo nói chung, mâu thuẫ giữ
nhà nư?c vớ nhữg tiề đ? củ nó nói chung.
Sựgiả phóng chính trịcủ ngư?i theo đ?o Do Thái, củ ngư?i theo đ?o Cơ Đ?c,
củ ngư?i theo tôn giáo nói chung, là sựgiả phóng nhà nư?c khỏ đ?o Do Thái, đ?o
Cơ Đ?c, khỏ tôn giáo nói chung. Theo kiể củ nó bằg phươg thứ phù hợ
vớ bả chấ
củ
nó, nhà nư?c tựgiả phóng khỏ tôn giáo vớ tưcách là nhà nư?c, khi mà nó tựgiả
phóng khỏ quố giáo, nghĩ là khi nhà nư?c vớ tư cách là nhà nư?c không bả vệmộ
tôn giáo nào, mà ngư?c lạ, tựbả vệmình vớ tưcách là nhà nư?c. Sựgiả phóng
chính trịkhỏ tôn giáo không phả là sựgiả phóng khỏ tôn giáo đ?n cùng, không
còn mâu thuẫ, bở vì giả phóng chính trịkhông phả là phư?ng thứ giả phóng con
ngư?i đ?n cùng, không còn mâu thuẫ.
Giớ hạ củ sựgiả phóng chính trịngay từđ?u đ thểhiệ ra ở chỗlà, nhà nư?c có
thểtựgiả phóng mình khỏ mộ sựhạ chếnào đ, nhưg con ngư?i vẫ không đ?ợ thự
