sựthoát khỏ sựhạ chếđ, ở chỗnhà nư?c có thểlà mộ nư?c cộg hòa
1*
nhưg con
ngư?i vẫ không phả là ngư?i tựdo. Bả thân Bau-ơngầ cho là nhưvậ khi đ? xuấ đề
kiệ giả phóng chính trịsau đy:
“ấ kỳmộ đ?c quyề tôn giáo nào nói chung, và do đ, cảđ?c quyề củ giáo hộ có đ?c quyề nữ, cũg đ?u phả đ?
ợ thủtiêu, và nế nhưcó mộ sốngư?i, hoặ nhiề ngư?i, hoặ thậ chí cảtuyệ đ?i đ số nữ, vẫ tiế tụ coi việ thự hiệ
nhữg nhiệ vụtôn giáo là nghĩ vụ củ mình thì nên đ? cho chính bả thân họlàm đề đ vớ tưcách là làm mộ công
việ riêng hoàn toàn".
Như vậ, nhà nư?c có thểhoàn toàn đ?ợ giả phóng khỏ tôn giáo ngay cảkhi
tuyệ đ?i đ sốvẫ còn theo tôn giáo. Còn tuyệ đ?i đ sốthì vẫ tiế tụ theo tôn giáo do
chỗhọchỉtheo tôn giáo privatim
2*
.
Nhưg quan hệgiữ nhà nư?c, đ?c biệ là giữ nề cộg hòa, vớ tôn giáo chẳg qua
chỉlà quan hệgiữ nhữg con ngư?i tạ thành nhà nư?c vớ tôn giáo mà thôi. Từđ phả
kế luậ rằg, con ngư?i đ?ợ giả phóng khỏ mộ sự
hạ chế
nào
đ?y
thông
qua nhà nư?c, đ?ợ giả phóng vềmặ chính trị khi mà, mâu thuẫ vớ chính bả thân,
nó vư?t lên trên sựhạ chếđ mộ cách trừ tư?ng và hạ chế, mộ cách cụ bộ Tiế nữ
phả kế luậ rằg, khi đ?ợ giả phóng vềmặ chính trịthì con ngư?i đ?t đ?ợ tựdo bằg
con đư?ng vòng, qua khâu trung gian - mặ dầ là khâu cầ thiế. Cũg từđ, cuố cùng
phả kế luậ rằg, ngay cảkhi con ngư?i thông qua nhà nư?c mà tuyên bốmình là vô
thầ, nghĩ là khi nó tuyên bốnhà nư?c là vô thầ, thì nó vẫ bịhạ chếvềmặ tôn giáo,
chính bở vì con ngư?i chỉthừ nhậ bả thân qua con đ?ờg vòng, chỉnhờvào khâu
trung gian. Tôn giáo chính là sựthừ nhậ con ngư?i bằg con đ?ờg vòng, sựthừ nhậ
thông qua kẻtrung gian. Nhà nư?c là kẻtrung gian giữ con ngư?i và sựtựdo củ
con ngư?i. Giốg như Giê-xu là kẻtrung gian mà con ngư?i trút lên vai toàn
bộtính chấ thầ thánh củ mình, toàn bộtính hạ chếtôn giáo củ mình, nhà nư?c cũg
là kẻtrung gian mà con ngư?i đ?t vào đ toàn bộsựkhông thầ thánh củ mình, toàn
bộsựtựdo con ngư?i củ mình.
Việ nâng con ngư?i vềmặ chính trịlên trên tôn giáo chia sẻmọ nhượ để và
mọ ư để vềviệ đ? cao chính trịnói chung. Nhà nư?c, vớ tưcách là nhà nư?c, hủ
bỏchếđ? tưhữ chẳg hạ, con ngư?i tuyên bốsởhữ tư nhân bịxóa bỏvềmặ chính trị
mộ khi nó bãi bỏsuấ thuếtài sả đ?i vớ quyề ứg cửvà bầ cử nhưtạ nhiề bang ở Bắ
Mỹđ làm. Xét vềmặ quan để chính trịthì Ha-min-tơ đ hoàn toàn đng khi ông lý
giả sựkiệ này theo ý nghĩ là "nhân dân bình thư?ng đ chiế thắg bọ sởhữ và củ cả
bằg tiề"
97
. Phả chăg chếđ? tưhữ không bịxóa bỏtrên ý niệ nế như kẻvô sả đ
