C. MÁC VÀ PH. ĂNGGHEN TOÀN TẬP - TẬP 1 - Trang 441

GÓP PHẦ PHÊ PHÁN

TRIẾ HỌ PHÁP QUYỀ CỦ HÊ-GHEN

Lờ NóI Đ?U

Đ?i vớ nư?c Đ?c thì việ phê phán tôn giáo, vềthự chấ, đ kế thúc và việ phê

phán tôn giáo là tiề đ? củ mọ sựphê phán khác.

Tồ tạ dư?i cõi trầ củ lầ lạ đ bịmấ uy tín, mộ khi sựoratio pro aris et focis

150

1*

trên thư?ng giớ củ nó bịbác bỏ Ngư?i nào đ đ tìm mộ tồ tạ siêu nhân nào đ trong
tính hiệ thự ả tư?ng trên thư?ng giớ mà chỉtìm thấ có sựphả ánh củ bả thân mình,
thì ngư?i đ không còn mong muố chỉtìm thấ cái bềngoài củ bả thân mình, cái
không-phả-là-con-ngư?i, - ở nơ mà ngư?i đ đng tìm và phả tìm tính hiệ thự chân
chính củ mình.

Că cứcủ sựphê phán chốg tôn giáo là: con ngư?i sáng tạ ra tôn giáo chứtôn

giáo không sáng tạ ra con ngư?i. Cụthểlà: tôn giáo là sựtựý thứ và sựtựcả giác củ
con ngư?i chưa tìm đ?ợ bả thân mình hoặ đ lạ đ? mấ bả thân mình mộ lầ nữ.
Nhưg con ngư?i không phả là mộ sinh vậ trừ tư?ng, ẩ náu đu đ ở ngoài thếgiớ.
Con ngư?i chính là thếgiớ con ngư?i, là nhà nư?c, là xã hộ. Nhà nư?c ấ, xã hộ ấ
sả sinh ra tôn giáo, tứ thếgiớ quan lộ ngư?c, vì bả thân chúng là thếgiớ lộ ngư?c.
Tôn giáo là lý luậ chung củ thếgiớ ấ, là cươg yế bách khoa củ nó, là lô-gích dư?i
hình thứ

phổcậ củ nó, là point d'honneur

151

1 duy linh luậ củ nó, là nhiệ tình củ nó, là sựchuẩ y vềmặ đ?o đ?

c củ nó, là sựbổsung trang nghiêm củ nó, là că cứphổbiế mà nó dự vào đ? an ủ và biệ hộ Tôn giáo biế bả chấ

con ngư?i thành tính hiệ thự ả tư?ng, vì bả chấ con ngư?i không có tính hiệ thự thậ sự Do đ, đ?u tranh chốg

tôn giáo là gián tiế đ?u tranh chốg cái thếgiớ lạ thú tinh thầ củ nó là tôn giáo.