hậu hĩ. Trong ấy có lũ Nguyễn Văn Thành, Lê Văn Duyệt, Lê Chất, đều là
gặp hội gió mây theo đòi tên đạn, thân làm Đại tướng, tước đến Quận công,
khoảng năm Gia Long, Thành vì không biết dạy con tức giận tự tử, về sau
con cháu lại nhận giặc hàm, phải án theo ngụy rồi bị giết cả. Duyệt và Chất
đều sau khi chết phát ra trọng án đã truy thu quan tước, xử án phải tội lây.
Chấp án đã thành, thì tội không chối được. Xét nguyên nhân phải tội thì
tình cũng đáng thương, bởi vì đương lúc rậm rối, lũ ấy đều cầm dao đeo
mộc dậy tự hàng binh, chỉ biết chiến đấu cho khỏe, để cầu công thước tấc,
không biết học đạo khiêm cung để làm kế báo thân. Đến lúc công cao thì
cậy công, thân quý thì kiêu, thẳng tình làm ngay, không tránh hình tích, cho
nên bị dèm mang lỗi, đều bởi bất học mà lầm lỗi, những quan võ đời xưa,
bị mắc bệnh ấy thường thường đều thế. Tôi xem sử đời trước công thần đời
Đường Thái Tôn như lũ Trưởng tôn Vô Kỵ, Lý Thế Tích, công thần đời Lê
Thái Tổ như lũ Trần Nguyên Hãn, Lê Sát, Lê Ngân, hoặc nhân con cháu bất
tiếu hoặc mình bị trọng án, trước dẫu phải tội gần đến mất giống sau cũng
lần lượt hoặc được phục lại quan tước hoặc bổ dùng con cháu. Lúc trước
làm tội là để nghiêm phép nước, lúc sau bổ dùng là để tỏ đặc ân, cộng qua
bù nhau, ân pháp đều có, hai điều ấy chưa từng trái nhau, nay công và tội lũ
Thành so với lũ Lý Thế Tích, Trần Nguyên Hãn cũng là giống nhau. Nếu vì
có tội không xét đến công thì những người trăm trận gian nan, nên hồn linh
lạc làm đom đóm ma trơi, đều là ma không ai thờ cúng như họ Mạc Ngao
(91) những tình hình ấy tưởng lòng thánh cũng bất nhẫn. Vả lại những
khoản lũ ấy bị can thành án còn đấy đã đăng lên quốc sử làm tin, nếu được
ơn mở sách ra xem thì thủy chung tâm tích hành trạng một đời của lũ ấy rõ
ràng minh bạch, tôi cũng không dám biện bạch nhiều. Cúi mong đặc cách
gia ơn sức xuống tra hỏi những dòng dõi ấy hiện còn, đứa nào có thể thu
khiển được thì cho chức hàm nho nhỏ cho được nhờ chút lộc nước, nếu đứa
nào không tài năng gì cũng cho miễn binh đao chung thân để chủ việc thờ
cúng, để tỏ đạo trung hậu".
Tờ sớ này vào đến nơi vua cảm lời nói ấy, sai bộ Binh tra hỏi cháu chắt,
cho cháu Duyệt là Điển làm chư quân Cai đội.
