Nguyễn Văn Xuân người huyện Chương Ngãi tỉnh Quảng Ngãi, trước theo
giặc làm Đô đốc tả bật đạo, cai quản cơ Ngũ chế, thường chống đánh với
quan quân. Năm Tân Dậu (1801) đến quân thứ Thanh Hảo đầu hàng, theo
Lê Văn Duyệt đi đánh giặc, được bổ Thần sách tả doanh Toàn võ vệ Vệ uý.
Gia Định năm thứ nhất thăng chức Tả đồn Chính thống, từng làm Trấn thủ
Sơn Tây, rồi được triệu về kinh trông coi quân 6 đạo, chống giữ ác man
Quảng Ngãi. Năm thứ 4 (1805) thăng Chánh quản 10 cơ ngũ Nhuệ, ngũ
Kiên đóng ở Bắc Thành. Năm thứ 11 (181 2), lĩnh Trấn thủ Sơn Nam hạ,
đánh phá bọn đầu sỏ giặc Đặng Trần Siêu ở Thúy Cốc, rồi thăng Phó tướng
tả quân, theo Lê Văn Duyệt đóng ở Gia Định, trông coi việc làm đồn Châu
Đốc. Năm thứ 16 (1817), quyền giữ Trấn thủ Vĩnh Thanh, năm sau trông
coi làm các đồn Chiến Sai, Tân Châu, rồi được triệu về kinh. Được ít lâu,
việc nước Cao Miên phần nhiều đổ nát, quan Phiên mang lòng nghi ngờ
nhau, Bảo hộ Trần Văn Tuân đem việc tâu lên. Vua cho hỏi Xuân, Xuân tâu
rằng: "Vua nước Phiên là người nhu nhược, chính sự đều ở Chiêu chuỳ, nay
Chiêu chuỳ chưa được người giỏi, Ốc nha không thể cai quản được cho nên
nghi ngờ nhau mà thôi, xin sai vua Phiên chọn lấy một người làm Chiêu
chuỳ cho việc có thể thống kỷ cương, thì nước được yên". Vua cho là phải.
Rồi Xuân ra lĩnh Trấn thủ Nghệ An.
Minh Mạng năm thứ 2 (1821), vua đi Bắc tuần, đến Nghệ An, Xuân đến yết
kiến, ban cho gươm mạ vàng, súng bịt vàng mỗi thứ một chiếc. Sau vì việc
có tội phải giáng chức được lưu dụng.
Năm Giáp Thân (1824), triệu về kinh, điệu bổ Phó tướng Hữu quân.
Năm thứ 8 (1827), Nghệ An có cấp báo ở biới, vua cho Xuân làm Bang
biện biên vụ đại thần, cùng với Kinh lược đại thần bọn Phan Văn Thúy sắp
đặt việc ở biên giới, rồi quyền lĩnh việc trấn ấy. Gặp khi nước Vạn Tượng
bị nước Xiêm đánh bỏ thành chạy đến Tam Động, Xuân phái quân đến
đóng giữ ở địa giới, vua khen là xử trí thích hợp, xuống chiếu khen thưởng.
