Một giả thuyết cho sự khác biệt đó bắt đầu với trứng. Loài cúc đá đẻ
những quả trứng nhỏ xíu, có chiều ngang chỉ vài phần trăm inch. Kết quả là
những con cúc đá con không có khả năng tự chuyển động; chúng chỉ đơn
giản nổi lên mặt nước, trôi theo dòng chảy, về phần mình, loài ốc anh vũ đẻ
trứng rất lớn, vào loại lớn nhất trong các loài động vật không xương sống,
với đường kính gần một inch. Những con ốc anh vũ con, sau gần một năm
thai nghén, ra đời giống như một con trưởng thành thu nhỏ và ngay lập tức
có thể bơi loanh quanh, tìm kiếm thức ăn dưới đáy. Có lẽ sau vụ va chạm,
những điều kiện ở bề mặt đại dương trở nên quá độc hại khiến cúc đá con
không thể sống sót, trong khi sâu hơn dưới nước, tình hình đỡ bi đát hơn,
nên ốc anh vũ con có thể xoay xở vượt qua.
Dù lời giải thích có là gì, số phận đối lập của hai nhóm sinh vật này nêu
lên một điểm then chốt. Tất cả mọi thứ (và tất cả những ai) còn sống ngày
nay có nguồn gốc từ một tổ chức hữu cơ mà không rõ bằng cách nào đó đã
sống sót qua vụ va chạm. Nhưng không thể suy ra từ đó rằng chúng (hay
chúng ta) thích nghi tốt hơn. Trong những thời điểm vô cùng căng thẳng,
toàn bộ ý tưởng về sự thích nghi, ít ra là theo kiểu Darwin, mất đi ý nghĩa:
làm sao một loài có thể thích nghi, dù tốt hay tệ, với những điều kiện nó
chưa bao giờ gặp phải trong toàn bộ lịch sử tiến hóa của nó? Ở những thời
điểm như thế, điều mà Paul Taylor, một nhà cổ sinh vật học ở Bảo tàng Lịch
sử Tự nhiên London, gọi là “những quy tắc của trò chơi sinh tồn” đã thay
đổi đột ngột. Những đặc tính trong hàng triệu năm là lợi thế bỗng nhiên trở
nên tai hại (dù có thể khó mà xác định được những đặc tính đó là gì hàng
triệu năm sau sự cố). Và điều đúng với cúc đá và ốc anh vũ, cũng như đúng
với tên đá và mực, thằn lằn đầu rắn và rùa, khủng long và các loài có vú. Lý
do cuốn sách này được viết bởi một con vật hai chân lông lá, thay vì một
con vật có vảy, là bởi vận rủi của loài khủng long nhiều hơn là bởi bất cứ
phẩm chất đặc biệt nào của loài có vú.
“Loài cúc đá chẳng làm gì sai,” Landman nói với tôi khi chúng tôi gói
ghém những hóa thạch cuối cùng từ con lạch và chuẩn bị trở lại New York.
“Đám trứng mới nở của chúng có lẽ giống như sinh vật phù du, loài mà toàn
