là quá rõ ràng, một cuộc khủng hoảng diễn ra - điều mà các nhà tâm lý học
gọi là “Phản ứng ‘Ôi trời ơi!’”
Mô thức này đã được Kuhn lập luận trong tác phẩm đầy ảnh hưởng về sau
của ông, The Structure of Scientific Revolutions (tạm dịch: Cấu trúc của các
cuộc cách mạng khoa học) rằng, mô thức cơ bản tới mức nó đã định hình
không chỉ tri nhận của các cá nhân mà của toàn bộ những lĩnh vực hay vấn
đề. Dữ liệu không phù hợp với các giả định được thừa nhận rộng rãi của một
ngành sẽ bị coi nhẹ hoặc bị giải thích xa xôi mơ hồ tới chừng nào còn có thể.
Càng nhiều mâu thuẫn tích tụ lại, những nỗ lực hợp lý hóa chúng càng trở
nên quyết liệt. “Trong khoa học, cũng như trong thí nghiệm các lá bài, sự
mới lạ nổi lên cực kỳ khó khăn,” Kuhn viết. Nhưng rồi cuối cùng, xuất hiện
một người sẵn sàng gọi một quân bích màu đỏ là quân bích màu đỏ. Khủng
hoảng dẫn tới sự thấu hiểu, và bộ khung cũ nhường chỗ cho bộ khung mới.
Đây là cách mà các phát hiện khoa học, hay sử dụng cụm từ mà Kuhn đã
làm cho trở nên nổi tiếng, “sự chuyển đổi mẫu hình”, xảy ra.
Lịch sử của khoa học về sự tuyệt chủng có thể được kể lại qua hàng loạt
sự chuyển đổi mẫu hình. Cho tới cuối thế kỷ 18, ngay cả ngành nghiên cứu
sự tuyệt chủng cũng chưa tồn tại. Những chiếc xương kỳ lạ được đào lên
càng nhiều - của voi ma mút, Megatherium, voi răng mấu - các nhà tự nhiên
học càng khó nhét chúng vào bộ khung quen thuộc. Và họ đã cố nhét theo
đúng nghĩa đen. Những chiếc xương khổng lồ hẳn phải thuộc về những con
voi bị cuốn lên phía bắc, hay những con hà mã lang thang ở miền tây, hay lũ
cá voi với nụ cười dữ tợn. Khi Cuvier tới Paris, ông thấy rằng hàm của voi
răng mấu không phù hợp với bộ khung hiện có, một khoảnh khắc “Ôi trời
ơi” đã dẫn ông tới việc đưa ra một cách nhìn nhận hoàn toàn mới về những
con thú này. Cuvier nhận ra sự sống, có một lịch sử. Lịch sử đó đã được
đánh dấu bởi sự mất mát và bị đảo lộn vì những biến cố quá khủng khiếp so
với trí tưởng tượng của con người. “Mặc dù thế giới không thay đổi bằng
một sự thay đổi của mẫu hình, nhưng các nhà khoa học sau đó đã làm việc
trong một thế giới khác” là nhận xét của Kuhn.
