sau quan đầu tỉnh khác đến, cải Dinh-Hòa-Thạnh lại làm Phủ Hòa-Thạnh
coi hai huyện : Phần đất phía Tây bên kia sông Rạch-lá là huyện Tân-
Thạnh, phần đất phía Đông bên này là huyện Tân-hòa tức là thị xã Gò-công
của ta bây giờ.
Đến triều Minh-Mạng nguyên niên phân nước Việt-Nam làm 5 kỳ như
sau : 1. Kinh-kỳ. 2. Tả-kỳ. 3. Hữu-kỳ. 4. Bắc-kỳ. 5. Nam-kỳ.
Niềm Nam nước Việt kêu là Nam-kỳ Lục-tỉnh như sau đây : Biên-hòa,
Gia-định, Định-tường, Vĩnh-long, An-giang và Hà-tiên, ngoài ra có phủ
Hòa-thạnh, để huyện Tân-hòa trực thuộc phủ Tân-an, tỉnh Gia-định, huyện
lỵ là nơi tỉnh lỵ bây giờ.
Kết luận : Chúng tôi đã trình bày đất Gò-công từ thời Thủy-Chân-lạp
cho đến Nguyễn-sơ, Nguyễn Phúc-Ánh bôn tẩu vào Nam chống lại Tây-
sơn, xuyên qua cuộc đời của ngài lắm cảnh truân chuyên nhiều lần hoạn
nạn, dấu chân ngài đã từng đi khắp đó đây thâu phục anh hùng hào-kiệt để
theo phò ngài.
Chính đất Gò-công là nơi dụng võ của tướng Võ-Tánh, một vị anh
hùng tài ba thao lược, có nhiều can đảm, Tây-sơn nghe nói đến đều kính nể,
giữa lúc thời loạn, người anh hùng đứng ra khuôn phò chúa Nguyễn cứu
nguy đất nước, từ Gò-công xuống Vĩnh-long để gặp chúa Nguyễn.
Thật ra Gò-công là đất « Địa-Linh Nhơn-Kiệt » nơi đây sản-xuất các
bậc công-thần, anh-hùng liệt-sĩ phò dưới triều nhà Nguyễn, trong đó có
dòng họ Phạm, tức là Phạm-Đăng-Công, Phạm-Đăng-Dinh, Phạm-Đăng-
Hưng, Ông là thân sinh Đức bà Từ-Dũ Thái-hoàng Thái hậu mẹ của vua
Tự-Đức, bà là một bậc mẫu nghi trong thiên hạ được thần dân sùng kính.
Gò-công từ thuở xa xưa đã đóng góp rất nhiều về tài lực và nhơn lực
cho chánh-phủ Nam-Triều qua những trang sử vàng son của đất nước.
Chúng tôi đã trình bày sự diễn tiến của đất Gò-công từ thuở xa xưa,
qua phần sử lược đại-cương, hầu giúp bạn đọc tìm hiểu thêm những giai
