26
CHƯƠNG 79
ÂM-DƯƠNG LOẠI LUẬN THIÊN
_________________________________ KINH VĂN ______________________________________
Hoàng-ðế nói rằng :
--.
Tam-dương là “KINH”, Nhị-dương là « DUY » ; Nhất-dương là « DU BỘ ». Nhân ñó biết chung thuỷ của 5
Tạng.
(1)
(1). Tam-dương là ñạo của Trời. Ở trời nó là chí-dương, ứng với 4 mùa, có cái công dụng về việc « khai » ở 2 mùa Xuân,
và Hạ. Về việc « hạp » ở 2 mùa Thu và ðông, và việc « khu » (tức khu-chuyển) cho khí Hàn-Thử vãng lai. Hợp với thân thể con
người, thời Thái-dương chủ « khai » mà là kinh ; Dương-minh chủ « hạp » mà là Duy ; Thiếu-dương chủ « khu » mà là Du-bộ.
Do ñó mà biết ñược sự « chung thuỷ » của 5 Tạng. ðó là nhân 4 mùa của Trời, ñể ứng với CAN Mộc chủ về ñầu năm và THẬN
Thuỷ chủ về cuối năm.
_________________________________ KINH VĂN ______________________________________
Tam-dương là BIỂU, Nhị-âm là LÝ, Nhất-âm là Chí-tuyệt (cuối cùng), hợp với HỐI-SÓC, sẽ ñầy ñủ cái chính lý
về sự sinh trưởng.
(1)
(1). Tam-dương tức là Thái-dương, nó là cái khí Chí-dương mà chủ về Biểu. Nhị-âm tức là Thiếu-âm, nó là cái khí Chí-âm
mà chủ về Lý ; Nhất-âm tức là Quyết-âm : Quyết-âm là Thiếu-dương ở trong âm, nó là một cơ quan giao tiếp “âm tận, dương
sinh” ; nên mới nói là “chí-tuyệt”. Coi ñó cũng như 2 ngày “hối” và “sóc” giao nhau có chứa cái diệu lý là Dương sinh ra ở Âm
và Âm-dương tương trưởng.
_________________________________ KINH VĂN ______________________________________
Hoàng-ðế nói :
--. Về Tam-dương, THÁI-DƯƠNG là Kinh. Tam-dương mạch ñến Thủ Thái-âm HUYỀN, PHÙ mà không TRẦM.
(1)
(1). ðây nói khí của Thái-dương tại biểu mà hợp với Trời, tại trên mà ứng lên Thốn-khẩu, với Thủ Thái-âm, Thiếu-âm
tương hợp. Thủ Thái-âm tức là PHẾ, Phế chủ biểu mà chủ cả về Thiên ; TÂM là khí dương Quân hoả, ứng với khí Thái-dương
của NHẬT, phát sinh từ trong nước ; PHẾ chủ khí mà phát nguyên từ THẬN. Vì vậy mạch của Tam-dương dẫn tới Thủ Thái-âm,
thời âm dương cùng hợp, ñều do âm mà “khu chuyển” ra Dương. HUYỀN là mạch của khu. PHÙ mà không TRẦM là do Thái-
dương, Thái-âm chủ về “khai”.
_________________________________ KINH VĂN ______________________________________
Phàm gọi là Nhị-dương, tức là DƯƠNG-MINH, mạch ñến Thủ Thái-âm, HUYỀN mà TRẦM, CẤP, không cổ, vì
nhiệt phát bịnh, sẽ chết.
(1)
Nhất-dương tức là THIẾU-DƯƠNG, mạch ñến Thủ Thái-âm, trên liền với Nhân-nghinh, HUYỀN, CẤP không
dứt… ñó là bịnh ở Thiếu-dương, chuyển về âm thời chết.
(2)
(1). DƯƠNG-MINH chủ về “hạp” ñến Thủ Thái-âm ; Huyền mà Trầm, cấp, không cổ vv… ñó là cái cơ quan “khai” của Thái-
dương, lại phải theo cái “hạp” của Dương-minh, nên mới không thể cổ ñộng cho ñược ra ngoài. Vì vậy, gặp khí nhiệt, khiến cho
Dương-minh, Thái-âm phát bịnh, thời ñều chết. ðó là bởi : khí của Thái-âm chủ khai mà lại Tâm, thế là thiên-khí không vận
hành ñược rồi. Dương-minh chủ về kim-khí thanh lương, lại bị khí nhiệt “sở thương” (nó làm hại) nên ñều là chứng chết. – Trên
ñây là nói về khí của Dương-minh không tương hợp với Thiên-khí, cũng không tương hợp cả với Thái-dương.
