1029
là người ñàn bà ở trong con rắn ñã ñến cầu khẩn với ta. Nhưng ta không kịp cứu
bầy con nó như lời ta ñã hứa".
Lại nói ñến con rắn mẹ tự nhiên bị chết mất cả ñàn con lại bị thương tích nặng
nề, thì căm tức ông ñồ vô hạn. Nó quyết tìm dịp báo thù. Một tối trong khi ông
ñồ ñang ñọc sách ở một ngôi nhà vừa mới dựng xong, con rắn lẻn bò vào mái
tranh, ñến gần sát chỗ ông ngồi, toan cắn chết. Nhưng ông ñồ vừa liếc thấy ñã
kịp hô hoán cho người nhà chạy lại. Rắn ta hoảng hốt bỏ trốn, chỉ kịp nhỏ xuống
trang sách một giọt máu. Ông ñồ kinh hãi nhìn lại trang sách thì thấy giọt máu
nhỏ thấm tới tờ thứ ba. Thở dài, ông lẩm bẩm: - "Chắc nó sẽ báo oán ñến ñời
con cháu ta chứ không sai".
*
* *
Mấy chục năm ñã trôi qua. Con rắn ẩn nấp trong chằm lúc này ñã lành vết
thương và ñã trở thành xà tinh. Nhớ lại món nợ cũ, nó bèn hóa thành một người
con gái rất ñẹp ñi tìm kẻ thù. Lúc này ông ñồ ñã mất, con ông cũng lưu lạc chết
ở quê người, chỉ còn cháu bé lúc này là Nguyễn Trãi bấy giờ ñang làm quan ñại
thần ở kinh ñô, chức cả quyền cao, vua quan ñều trọng vọng. Một hôm, Nguyễn
Trãi nhân thong thả ñi chơi chợ ở phía ngoài kinh thành. Con rắn biết tin, bèn
hóa thành một người con gái gánh một gánh chiếu ñi chợ bán. Cho nên, lúc ông
vào ñến chợ, ñã trông thấy một cô gái trẻ tuổi ñang ñặt gánh chiếu ñứng ñọc tờ
cáo thị dán ở cổng. Thấy người con gái bán chiếu ăn mặc nghèo khổ mà mặt mũi
ñẹp tựa trăng rằm, lại dáng ñiệu thanh tú, chẳng có gì là lam lũ, ông sai dừng
cáng, bảo người lính hầu gọi cô tới và hỏi:
- Ả tên là gì, con cái nhà ai, tại sao lại làm nghề này?
Nàng ñáp:
- Thiếp tên là Nguyễn Thị Lộ, vì bố mẹ ñã mất cả không biết nương tựa vào ai,
nên ñi ở với một người dệt chiếu.
- Làm sao lại biết chữ?
- Hồi còn nhỏ, cha mẹ thiếp có cho theo ñòi bút nghiên.
- Nếu vậy thì ta có bài thơ này, thử họa lại xem:
Ả ở ñâu, bán chiếu gon?
Chẳng hay chiếu ấy hết hay còn?
Xuân xanh chừng ñộ bao nhiêu tuổi?
