1031
tức trở lại nguyên hình và trườn xuống sông mất tích. Người lính gác ñể sổng
mất nữ tù liền bị bắt giam và theo luật phải chết thay.
Vụ án Thị Lộ, vì chính phạm trốn mất, nên búa rìu dư luận tự nhiên giáng
xuống ñầu cả họ Nguyễn Trãi. Theo lệnh triều ñình, bà con thân thích của ông
bất kể nam nữ già trẻ, tất cả ñều bị xử giảo. Riêng có Nguyễn Trãi và người lính
gác tù thì bị ñem ñi chôn sống. Người ta ñào một cái hố, ñẩy phạm nhân xuống
rồi lấp ñất lại. Đó là cách hành hình kinh khủng nhất của triều ñình. Hôm thi
hành bản án, người lính gác là kẻ chịu cực hình ñầu tiên. Khi sắp sửa ñến lượt
Nguyễn Trãi, bỗng có một người ñàn bà vợ anh lính gác, ở ñâu chạy tới nhảy
chồm lên mộ chồng gào khóc thảm thiết, ñòi một hai chết theo cho trọn ñạo.
Trước cảnh thương tâm, Nguyễn Trãi khuyên chị:
- Ta vì một người thiếp mà chết oan cả họ, còn chồng nàng thì lại vì ta mà bị
thiệt thân. Thôi, nàng hãy coi ñó là số mệnh, ñừng khóc nữa. Hãy ngửa bàn tay
cho ta ghi lại một chút dấu tích. Sau này nếu có việc gì thì ñừng quên ta!
Khi người ñàn bà ngửa tay ra trước mặt ông, ông bèn nhổ vào lòng bàn tay
một bãi nước bọt.
*
* *
Vợ người lính gác vừa hứng lấy bãi nước bọt thì bỗng nhiên rùng mình cảm
ñộng. Từ ñấy nàng có mang, ñủ chín tháng mười ngày sinh ñược một người con
trai rất khôi ngô. Nàng ñặt tên là Anh Vũ. Và nghĩ rằng ñó là dấu tích của vị ñại
thần bị chết oan, nên tuy mình họ Phạm, nàng cũng khai cho con họ Nguyễn.
Khi con lớn khôn, nàng cố gắng cho nó ñi học. Anh Vũ thông minh, học chóng
tấn tới. Năm Anh Vũ hai mươi tuổi cũng là năm có lệnh ân xá cho cả nhà
Nguyễn Trãi, vì ñức hoàng ñế mới lên ngôi ñã thấu rõ mối oan tày trời của bậc
công thần. Tất cả những của cải, ruộng ñất, nô tỳ trước ñây triều ñình tịch thu
ñều trả lại cho dòng dõi của ông. Nhưng dòng dõi của Nguyễn Trãi thì chẳng
còn một ai. Thấy thế, vợ người lính gác bèn ñưa Anh Vũ ñến kinh thành ñánh
trống ñăng văn. Nhà vua cho gọi vào. Trước sân rồng, nàng kể lại cho vua nghe
mọi việc kể từ lúc Nguyễn Trãi nhổ bãi nước bọt vào tay ñến lúc mình nuôi con
khôn lớn. Vua nghe ñoạn trầm ngâm một hồi, rồi phán rằng: - "Đúng ñây là dấu
tích của Nguyễn Trãi. Chưa nói ñến sự hiển ứng, chỉ xem nét mặt cũng phảng
phất giống vị công thần". Anh Vũ bèn ñược coi là con ñẻ của Nguyễn Trãi và
ñược bổ làm quan. Càng ngày lòng vua thương xót vị ñại thần chết oan càng dồn
vào Anh Vũ. Sau một thời kỳ bước dần lên nấc thang danh vọng, Anh Vũ ñược
cử ñi sứ Trung-quốc vì nhà vua biết chàng không những có tài văn chương mà
còn có tài hùng biện.
