1033
Truyện trên còn có một dị bản như sau:
Nguyễn Trãi là thái sư nhà Lê, ñược ở Chí-linh thỉnh thoảng mới phải về chầu
vua. Một hôm, chính ông chứ không phải người ông nội của ông, nằm mộng
thấy một người ñàn bà xin cứu mạng cho mười ba mẹ con. Tỉnh dậy chưa kịp
nghĩ ra thì ñã có lệnh vua ñòi. Lúc về, người nhà cho biết ñã chém một con rắn
có một ổ trứng mười hai cái khi dọn vườn. Ở ñây cũng có chuyện rắn nhỏ máu
xuống khi ông nằm võng ñọc sách, thấm ñến ba tờ giấy (có người kể giọt máu
thấm xuống chỗ có chữ "ñại" nghĩa là "ñời"). Cũng có việc gặp Thị Lộ - con rắn
hóa thân - bán chiếu ñưa về làm nàng hầu. Khi vua Thái Tông thấy Thị Lộ ñẹp,
hỏi, thì ñáp là con nuôi. Vua cũng sai ñưa vào cung hầu hạ. Ít lâu sau vua ñi
chơi, ñưa Thị Lộ theo. Qua Chí-linh vua ghé vào nhà Nguyễn Trãi trong lúc ông
ñi vắng. Thị Lộ pha trà cho vua, trong chén trà có nước bọt của nó. Vua uống
chết ngay. Nguyễn Trãi về biết rõ cơ sự, liền sai ñặt xác vua vào võng, cho ñưa
xuống thuyền nói dối là vua ñau. Về ñến cung, ông ñánh trống cho các quan vào
chầu rồi kể lại ñầu ñuôi nhờ các quan luận án. Thấy không một ai dám xử, ông
khóc nói: - "Phép nước xưa nay tội giết vua phải "tru di tam tộc", xin cứ thế mà
làm". Đoạn ông uống thuốc ñộc chết. Các quan ñành lập án như lời ông, cho bắt
ba ñời ñem giết, còn Thị Lộ thì bỏ cũi sắt dìm sông, nhưng nàng hóa rắn lội ñi
mất. Ở ñây không có chuyện nhổ nước bọt vào tay người ñàn bà, nhưng lại có
tình tiết một người vợ bé của Nguyễn Trãi lúc ấy ñang ñi chợ, chợt nghe tin
chẳng lành, bèn trốn sang nước Bồn-man, về sau ñẻ một người con trai (tức Anh
Vũ). Cũng có việc vua Nhân Tông biết là oan tha tội, và về sau phong tước cho
Anh Vũ y như bố. Không có chuyện rắn ñuổi theo làm hại Anh Vũ lúc chàng ñi
sứ
1
.
Người Hà-tĩnh có truyện Sự tích về chùa Thiên-tượng:
Một cụ ñồ dạy học, một hôm sai học trò vỡ ñám ñất hoang ñể dựng nhà học.
Cũng như truyện trên, cụ ñồ mộng thấy một mẹ dắt năm ñứa con nhỏ xin khoan
khoan cho mình vài ba bữa. Cụ ñồ sáng hôm sau dậy muộn, khi ra ñến nơi vỡ
ñất thì học trò ñã giết chết mấy con rắn con và làm bị thương con rắn mẹ. Đêm
hôm ấy con rắn cũng nhỏ máu vào sách cụ ñồ ñang ñọc xuống ñúng chữ "tộc"
thấm ñến ba tờ.
Vợ cụ ñồ sau ñó có mang ñẻ ñược một cô gái xinh ñẹp. Lớn lên cô gái kết
duyên với quan huyện, học trò cũ của cụ ñồ. Lấy ñược ít lâu cô gái giết chết
người vợ cả quan huyện rồi trốn ñi. Cả nhà cụ ñồ vì cớ ấy mà bị kết án tử hình.
Còn cô gái trốn lên chùa gian díu với một chú tiểu, chẳng bao lâu chết cả hai.
Quan huyện cũng ngã bệnh nguy kịch, bao nhiêu danh sư ñều bó tay. Nghe
ñồn một sư già ở chùa Thiên-tượng giỏi bùa phép, người nhà quan ñến cầu xin,
1
Theo Sử Nam chí dị.
