1034
sư cho một ñạo bùa bảo về cất mồ người vợ lẽ và chú tiểu ñi nơi khác. Khi ñào
lên không thấy xương cốt, chỉ thấy hai con rắn to lớn lạ thường, bèn xúm lại
ñánh chết. Bệnh dần dần lành
1
.
Trung-quốc có hai truyện rắn báo oán giống của ta:
1. Truyện Phương Chính Học: Phương Chính Học ñời Nguyên, khi người ông
nội mất sắp ñào huyệt cất ñám thì ñứa con (tức bố Phương Chính Học) ñêm nằm
mộng thấy một bà già hiện ra bảo: - "Chúng tôi ở ñây ñã lâu, xin ông thư thả cho
chúng tôi di chuyển ñi một nơi khác, rồi hãy ñào". Người con tỉnh dậy không
biết thế nào cả. Ngày hôm sau những người ñào huyệt thấy một ổ rắn rất nhiều
con, bèn dùng gậy ñánh chết tất cả. Lúc ấy con dâu người chết (tức mẹ Phương
Chính Học) ñang có mang. Bà ta bỗng thấy một luồng hắc khí bay vào nhà nơi
mình ngồi. Khi Phương Chính Học sinh ra có cái lưỡi giống lưỡi rắn. Về sau
Phương Chính Học cũng bị vạ diệt tộc, người ta cho ñó là do ñàn rắn thác sinh
vào Phương Chính Học ñể báo thù.
2. Truyện Ngô Trân: Ngô Trân ñời Tống có lần ñóng quân ñất Thục cho người
khai phá khu rừng rậm ở Kim-bình, vì sợ nơi ấy là chỗ ẩn nấp của giặc cướp.
Lệnh ñốt rừng sắp thi hành, bỗng có một bà già dắt con ñến cửa dinh kêu rằng: -
"Nghe nói tướng quân sắp cho ñốt quả núi này. Đó là quân lệnh tôi không dám
ngăn trở. Nhưng mẹ con tôi ở ñây ñã lâu, xin tướng quân cho thư thả một chút
ñể cho chúng tôi dời ñi nơi khác ñã". Ngô Trần thét mắng mụ già, mụ ra ñi còn
nói: - "Nếu tướng quân không nghe, sẽ bị diệt cả họ!". Ngô Trân giục quân cứ
ñốt. Ngày hôm sau họ thấy ở trong núi có hai con rắn chết. Nhưng trong khi lửa
bốc cháy thì một luồng hắc khí vọt bay về phía Đông Nam ñúng vào lúc con dâu
nhà Ngô Trần ñẻ ra Ngô Hy (theo Giang hồ kỷ văn)
2
.
Chúng tôi ngờ rằng truyện Rắn báo oán của ta chủ yếu chịu ảnh hưởng từ hai
truyện trên. Và như chúng tôi ñã có dịp phân tích, ñây là câu chuyện do tầng lớp
nho sĩ bịa ñặt ra nhằm huyền thoại hóa tấn thảm kịch của người anh hùng
Nguyễn Trãi, xóa mờ sự thật về tấn thảm kịch ấy, ñể có một cách giải thích hợp
với lý trí trước cái chết oan khốc của một người như ông và cả dòng họ ông.
Chính vì vậy, câu chuyện có những nhân tố hoang ñường, thậm chí còn xuyên
tạc hình ảnh một nhân vật tài hoa như Thị Lộ. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn chọn
vào ñây ñể bạn ñọc thấy ñược một tiêu bản của dạng truyện thần kỳ có cái cốt
lịch sử song ñã phân khai hẳn với lịch sử. Xem thêm truyện số 4, tập I, Sự tích
cây huyết dụ, cũng có hình ảnh con vật báo mộng cho người.
1
Tài liệu của Mạch Sào Quan.
2
Theo Lang Anh. Thất tu loại cảo, quyển thượng (Tài liệu của Trần Văn Giáp).
