1054
Tự-nhiên (Hà-ñông) ñể thắp hương kỷ niệm. Người ta gọi ông là "ông già
Hoằng" và gọi việc ñến nhà thờ kỷ niệm là "Tết ñền ơn"
1
.
KHẢO DỊ
Đồng bào Mường có một truyện có phần giống với truyện trên, chỉ khác ở kết
thúc:
Một ông lang mường Chếnh (Lang Chánh) Thanh-hóa một hôm ra lệnh bắt
dân ai có con gái trước khi về nhà chồng phải ñến ở với lang ba ñêm. Người nào
cưới vợ, trước khi rước dâu cũng phải ñưa vợ ñến ở với lang ba ñêm. Căm thù
chất chứa, dân bèn nổi lên giết sạch cả nhà lang ñạo "cho hết nòi dâm ác". Một
người vợ lẽ của lang vốn người mường Tró (Hòa-bình) là người ăn ở với dân
tương ñối tốt. Bà này ñang có thai, dân ñịnh giết cho mất nòi, may có một người
ñầy tớ trung thành ñưa ñi trốn về quê ngoại. Sau bà ấy ñẻ ñược một con trai,
nhưng vẫn giấu kín vì sợ dân mường Chếnh tìm ñến báo thù.
Về sau dân mường Chếnh không ai nghe ai, sinh ra ñánh nhau loạn xạ. Sau ñó
họ cử người ñi tìm người vợ lang ở mường Tró may ra nếu ñẻ con trai thì ñón về
làm lang. Tới nơi, người ấy hỏi thăm không ra. Thấy có bốn ñứa trẻ chơi cù: ba
ñứa thua mãi một ñứa. Ba ñứa kia nổi giận, mắng: - "Mày là con không cha ñến
ở bên ngoại làm phách, chúng tao ñánh chết vô tội vạ". Biết ñó là kẻ mà mình
ñang tìm, người ấy bèn bế ñứa bé ñến tìm người mẹ và ông ngoại nó ñể ñưa về
làm lang
2
.
Về tình tiết hưởng quyền trêu ghẹo gái làng, hay là "quyền ñêm ñầu", người
miền Bắc có truyện Đô dũng ñại tướng quân:
Một người tên là Vũ Đắc Đô có sức khỏe, giỏi lặn. Có lũ giặc biển ñi mười
chiếc tàu ñến cướp phá, bắt phụ nữ vùng ấy. Dân hàng tổng rao ai dẹp ñược thì
"sống hàng tổng tết, chết hàng tổng giỗ" và muốn lấy chức gì, ñòi bất cứ việc gì,
hàng tổng cũng cho. Ông ấy nhận. Bèn ăn mặc rách rưới giả làm người mò cua
bắt ốc ở chỗ gần tàu giặc. Khi bắt ñược ñầy giỏ thì ñem lên bán, hoặc xin ăn và
có lúc cung cấp một vài tin tức lặt vặt. Giặc không nghi ngờ, nên ông lân la làm
quen, biết ñược ñâu là tàu lính, ñâu là tàu tướng. Sau một hôm dậy sớm, ông lặn
xuống nước tìm ñến tàu tướng trèo lên. Thấy chúng còn ngủ say, ông bèn chụp
lấy hai thanh kiếm nắm ở hai tay mặc sức chém giết rồi nhảy xuống nước trốn
về. Giặc mất tướng như rắn mất ñầu, rút lui.
1
Theo lời kể của người Hải-dương.
2
Theo báo Thanh Nghệ tĩnh tân văn (1931).
