1059
ñàn con bé dại. Anh nghe lời thả ra. Lại tiếp tục ñi và cứu ñược một con ruồi bị
vướng mạng nhện, rồi một con chuột bị ngã. Sau ñó gặp hai cô gái khóc sưng
mắt nói bố mình bị tai nạn sắp chết. Anh bảo hai cô gái dẫn mình ñi sẽ cứu cho.
Họ rẽ nước ñưa ñến cung Long vương. Long vương hứa sẽ gả con gái nếu chữa
lành bệnh cho mình. Thấy tai nạn của vua chẳng có gì hơn là mắc lưỡi câu của
chính anh, anh bèn chỉ khẽ rút lưỡi câu, vua ñỡ ngay. Nhưng không ngờ vua lật
lọng. Thấy vậy, anh bảo vua há miệng cho mình chữa nốt, rồi ñặt lại lưỡi câu
vào chỗ cũ. Lần này vua y ước gả công chúa, nhưng lại bắt anh phải qua mấy lần
thử thách. Thử thách ñầu tiên - không có ở truyện ta - là phải chỉ ñúng một trong
chín quả bí trong ñó có ñựng hồn cô gái mà anh yêu. Nhờ có cua giúp, anh chỉ
ñúng nàng công chúa út rất xinh. Vua lại bảo anh ngồi vào một trong chín bàn
tiệc do chín công chúa dọn, ngồi ñúng bàn tiệc cô nào dọn sẽ lấy cô ấy. Nhờ có
ruồi giúp nên anh thành công. Lại ñến lượt chọn một trong chín buồng, nhờ
chuột anh ñã chọn ñúng buồng công chúa út. Long vương ñành ñể anh mang quả
bí có hồn công chúa út về. Hai người lấy nhau. Sau ñó, truyện còn phát triển
nhiều tình tiết khác, nhưng ở ñây miễn kể
1
.
Dân tộc Tày có truyện Nàng tiên trứng cũng là một dị bản của truyện này,
nhưng lại kết hợp với một mô-típ khác, tương tự với truyện Nàng tiên trong vỏ
ốc (xem Khảo dị truyện số 117, tập III). Một anh chàng mồ côi và một con chó
mực nhặt ñược một quả trứng lạ ñưa về cất ở góc chạn, chưa kịp luộc ăn thì
trứng ñã tỏ rõ sự lạ bằng cách bí mật dọn thức ăn, sửa soạn nhà cửa khi anh và
chó vắng mặt. Một hôm nửa ñường lộn về, anh thấy từ trong trứng hiện ra một
cô gái cầm chổi quét nhà. Khi anh ñột ngột chạy vào nắm lấy áo, cô bảo anh cho
mình một chiếc ñũa cả, một chiếc nhẫn, một cái vòng ñể nuốt vào cho có xương
mới sống ñược. Và khi lấy anh làm chồng, cô còn dặn anh phải kiêng ăn trứng,
nếu không sẽ có sự chia ly. Từ ñấy anh sống vui vẻ cùng cô gái.
Một hôm vui bạn, anh ăn món canh trứng. Về nhà ñã thấy vợ ñi ñâu mất. Bèn
cùng chó mực ñi xuống một hang sâu. Qua bao nhiêu gian khổ mới gặp ñược vợ
và mới biết vợ là con gái thứ mười hai của thần Sông. Thần bắt anh làm một số
công việc, có xong mới cho ñưa vợ về. Từ ñấy truyện phát triển theo hướng gần
gũi với truyện của ta, nhưng lại không có tình tiết cứu giúp ruồi và chuột. Thử
thách ñầu tiên là phải ăn ñúng bát cơm do vợ anh xới, bát này ñặt lẫn lộn giữa
mười hai bát khác, nếu ăn sai sẽ bị chém ñầu. Nhờ ruồi anh thắng cuộc. Thứ hai
là vào ñúng buồng vợ (cũng là một trong mười hai buồng), có chỉ ñúng thì cho
ñưa vợ về. Một con chuột bảo anh buộc lá khô vào ñuôi mình, rồi chờ, hễ nghe
tiếng sột soạt ở buồng nào thì cứ mở ra là ñúng. Sáng hôm sau thần Sông cho
anh một cái hộp dặn về ñến nhà hãy mở, còn vợ thì sẽ cho về sau. Hộp càng về
gần ñến nhà càng nặng. Không ngăn ñược tò mò, anh mở ra xem, thì hóa ra vợ
1
Văn học dân gian cổ truyền Hà-giang.
