1129
Một truyện của Trung-quốc phần nào giống với truyện trên:
Thời Tấn Vũ Đế, ở Hà-giang có một ñôi trai gái yêu nhau hứa hẹn sẽ lấy nhau.
Đột nhiên chàng trai phải ñi lính thú lâu ngày không thấy về. Cha mẹ cô gái sau
này ép gả cô gái cho một người khác, mặc dầu cô hết sức chống lại. Ở ñây cô gái
buồn rầu mà chết. Chàng trai hết hạn ñi thú trở về. Biết là người yêu ñã chết; bèn
ra mộ khóc lóc. Trong một lúc thương xót quá ñộ, chàng ñào mộ người yêu
mong ñược nhìn mặt một tý. Không ngờ khi mở nắp áo quan, cô gái bỗng sống
lại. Mừng quá, chàng cõng lên lưng ñưa về chạy chữa, dần dần bình phục, bèn
lấy làm vợ. Nhưng bấy giờ người ñàn ông ñược bố mẹ cô gái hứa gả phát ñơn
kiện. Quan không xử ñược, việc ñưa lên ñình úy. Đình úy sau khi cứu xét, nói: -
"Lòng thành cảm cách ñến trời ñất, nên ñã chết mà ñược sống lại. Vậy không
nên xử theo luật thông thường". Bèn phán cho cô gái về với anh chàng ñào mộ
1
.
Một truyện Nôm của ta, có nói ñến một nhân vật nữ tên Dương Liễu vốn có
tình ý với Mộng Hiền nhân một lần gặp gỡ chàng tại một ngôi chùa. Khi bố mẹ
Mộng Hiền ñến cầu hôn cho con thì Tào ông - bố Dương Liễu - tuy nhận lời hứa
hôn, nhưng cho rằng vợ mình chết sớm nên con gái mình "xác lớn mà nết còn
ngây", bảo hãy ñợi vài năm nữa. Không ngờ trong thời gian ñó, nhà Mộng Hiền
sa sút ñột ngột, ruộng ñất tiền của hết sạch, bố lại bị bệnh. Cho ñến lúc cùng
túng, Mộng Hiền tìm ñến nhà Tào ông thì Tào ông ñã chết và vì không có con
trai, nên gia sản vào tay Tào Nghê chú của Dương Liễu. Tào Nghê bảo chàng
"phải ñem ngàn lượng mới tròn hôn nhân". Mộng Hiền thất vọng trở về sau khi
nhờ người mang một bức thư ñến cho Dương Liễu.
Lại ñến lượt nhà Tào Nghê sa sút: trong một ñêm, bọn cướp tới lấy sạch của
cải. Sau ñó có Lý Sinh mang 100 lạng vàng ñến mua Dương Liễu về làm thiếp.
Tào Nghê bằng lòng cho cưới ngay. Phải ñi mất mười ngày mới tới quê Lý Sinh.
Được Dương Liễu, Lý Sinh "mừng cờ ñã vào tay" nhưng ñêm ñộng phòng cô
gái "lưỡi ñành ñoạn cắt, máu lênh láng ñầy". Ở ñây truyện gặp tình tiết của cổ
tích. Nhà họ Lý sợ, chôn cất Dương Liễu "áo vàng xiêm nhẹ phủ phê", sau khi
cắt người giữ xác ba ngày. Chôn xong, có một bọn cướp nghe tin, ñêm tới hi
vọng ñào mả kiếm chác. Chúng không ngờ Dương Liễu nhan sắc vẫn như
thường, chống tay ngồi dậy. Bọn cướp tưởng là ma hoảng sợ mất vía chạy hết,
còn nàng thì trút hết mọi thứ khâm liệm, chỉ "mang tơi rách, ñội nón cời" do bọn
cướp ñể lại và ñi xin ăn lần về Đường-lâm, quê của Mộng Hiền. Và cuối cùng
hai anh chị lấy nhau, chỉ khác với cổ tích là họ sống êm thấm không xảy ra kiện
cáo gì lôi thôi
2
.
1
Theo Thái-bình quảng ký, quyển 375
2
Theo Quật Đình Ưng Ân. Mộng Hiền Truyện, bảo nôm chép tay.
