1150
thấy cá ñẹp toan bắt, nhưng Lý Lâm cố giữ, hai bên giằng nhau. Chậu vỡ, cá tuột
xuống nước ñi mất. Đó là con gái vua Thủy bị sa vào lưới nay mới trở về.
Nhưng những ngày ở cõi trần ñược thấy Lý Lâm, nàng ñâm ra tương tư. Lâu dần
sinh bệnh, nhưng nàng không dám nói thật với bố. Khi vua Thủy biết sự thật,
ông ra lệnh cho các tướng canh giữ nghiêm ngặt. Nhờ có người nữ tỳ dùng kế
phục rượu cho các tướng say mềm, cô gái vua Thủy lại tìm ñường ñến hòn Non-
nước hóa thành người, gặp lại Lý Lâm. Hai người trở thành vợ chồng rất tương
ñắc.
Truyện còn thêm một ñoạn kết có chất khôi hài là: một hôm nữ tỳ lên báo cho
vợ Lý Lâm biết vua cha gọi nàng về gấp, có các tướng sắp tới bắt. Mưu kế cũ lại
bày ra. Vợ Lý Lâm dọn tiệc cho thuồng luồng, ba ba làm cho hai tướng mềm
môi, nhưng trong rượu có thuốc ñộc nên cả hai ñều chết cả. Sau ñó mưa to gió
lớn nổi lên, các tướng khác của vua Thủy kéo tới ñịnh bắt cô gái bướng bỉnh,
nhưng họ lại bị dân làng hết sức che chở chống cự, nên không làm gì ñược. Từ
ñấy hai vợ chồng sống yên ổn
1
.
Dân tộc Cor có truyện Nàng tiên cá cũng là một dị bản của các truyện trên:
Một anh chàng ñánh cá có một túp lều bên bờ hồ. Hàng ngày quăng lưới, anh
hát giọng hát du dương, có lúc lại ñánh nhạc chiêng. Một hôm kéo lưới thấy
nặng tay, bỗng có một bàn tay người giơ lên vẫy vẫy, và có tiếng nói: - "Xin
chàng thả em ra!" Kéo lên thì là một cô gái ñẹp da trắng, tóc ñen nằm gọn trong
lưới. Chàng ñánh cá ngắm không chán mắt, ñoạn buông thả. Về ñến thủy cung,
cô gái thầm cảm ơn chàng trai. Về phía chàng trai cũng ñâm ra nhớ cô gái, lại ra
chỗ cũ kéo lưới. Cô gái cũng tìm ñến chỗ cũ ñể ñược nhìn mặt và nghe giọng hát
của anh chàng người trần. Một hôm, nàng bỏ thủy cung lên bờ, hai người ñẹp
duyên. Nàng tiên cá sau ñó ñẻ ñược hai người con trai ñều giống bố. Lớn lên
chúng lấy vợ người làng, cũng sinh con. Một hôm, có một trận bão dữ dội thổi
nàng tiên cá ra hồ, rồi biến mất. Không thấy vợ trở về, chồng khóc thương vô
hạn. Hàng ngày, chàng thường ra chỗ gặp gỡ cũ ca hát, nhưng giọng không còn
trong trẻo nữa. Đau buồn, thất vọng, chàng chết, người ta chôn bên cạnh lều.
Thế rồi một hôm nàng tiên cá lại xuất hiện, ñến lều tìm chồng. Đêm nào nàng
cũng ngồi cạnh mộ khóc than, nhưng không thể làm cho chồng sống lại ñược
nữa
2
.
Truyện Chàng Ta Luông của người Dao có ñoạn ñầu cũng cùng một mô-típ
với hai truyện trên, duy ñoạn sau thì gắn với hình ảnh một số truyện như: Nàng
tiên trong vỏ ốc (Khảo dị truyện số 118) và Ai mua hành tôi (số 135), ñều ở tập
III, như sau:
1
Theo Truyện cổ dân gian của các dân tộc Việt-nam, tập III.
2
Theo Đỗ Thiện, Ngọc Anh, Đinh Văn Thành. Truyện cổ Tây-nguyên, ñã dẫn.
