1192
Về chỗ chàng Ngưu cùng con ñứng chờ ở giếng tiên, có người kể hơi khác như
sau:
Qua mấy ngày chờ ñợi, chàng Ngưu không thấy nàng tiên nào xuống tắm, cuối
cùng chỉ thấy một thị tỳ quảy thùng xuống múc nước. Cha con lân la ñến xin
uống. Trong khi chàng Ngưu than thở kể lể chuyện mình với người ñàn bà, thì
ñứa bé vô tình ñánh rơi chiếc lược (hoặc cái trâm) của mẹ nó vào thùng. Không
ngờ người ñàn bà ấy lại là thị tỳ của ả Chức. Lúc về ñổ nước ra dùng, ả Chức
nhận ra chiếc lược của mình, hỏi chuyện mới hay chồng và con ñang ñi tìm. Bèn
lấy ra một chiếc khăn phép trao cho người hầu, bảo xuống giếng tiên ñưa cho
cha con ñội lên ñầu là có thể theo người hầu lên trời
1
.
Ở Nghệ-an có người kể lại như sau:
Một người ñàn ông chưa có vợ một hôm ñi gặt, tự nhiên thấy có một cái cánh
ở lưng chừng trời sa xuống, bỗng chốc nhìn lại thì hóa ra là một người ñàn bà
xinh ñẹp. Người này ñể lại bộ cánh trên bờ ruộng, lần mò xin gặt thuê. Anh
chàng nhận lời cho gặt, nhưng khi lượm lúa, anh trộm lấy cánh giấu vào bó lúa.
Chiều tối người ñàn bà mất cánh ñành phải về theo anh làm vợ, sau sinh ñược ba
người con. Một hôm người chồng phải ñi lính, khi ñi dặn vợ:
- Ăn hết cót lúa vang, ăn sang cót lúa ré, ñừng có ngó nghé ñến cót lúa
chiêm
2
.
Vợ nghi ngờ, bèn mở cót lúa chiêm ăn trước, quả tìm ñược cánh, bèn về trời.
Chừng người chồng mãn hạn lính trở về, cha con dắt nhau ñi tìm, than khóc
không nguôi. Bụt hỏi vì sao mà khóc. Anh ta kể lại ñầu ñuôi. Bụt bảo ngày mai
nếu thấy có dây từ trên trời thả xuống thì cha con cứ nắm lấy mà trèo lên. Hôm
sau, nhờ sợi dây anh chàng leo ñược lên ñến cửa nhà trời, gặp lại vợ. Kết thúc
cũng có tình tiết cha con trở về với cái trống, gói cơm và cũng bị ñàn quạ (ác là)
làm cho người nhà trời vặn (?) dây, ñưa ñến cái chết của hai cha con. Nhưng
người kể lại cho rằng cha hóa thành con cuốc, con hóa thành con ve, chứ không
phải ñược lên trời như truyện trên
3
.
Một dị bản Người lấy tiên, lại có những tình tiết khác nữa: Có hai anh em, bố
mẹ mất ñể lại một số tài sản. Anh tham lam chiếm lấy tất cả, chỉ chia cho em
một thửa ruộng xấu. Cày không ñược, người em chỉ ngồi khóc. Một vị tiên xuất
hiện, hỏi: "Vì sao con khóc?" Hắn trả lời: - "Ruộng khô cứng cày không nổi, biết
lấy gì mà sống ñây!". Tiên bèn chọc gậy xuống ñất, tự nhiên nước theo lỗ phun
lên ñầy ruộng. Người em cày cấy. Đến mùa lúa chín bội thu, người em gặt
không xuể (có người kể gặt ñến ñâu lúa mọc lên ñến ñấy) lại ngồi khóc. Tiên lại
1
Theo Lang-ñờ (Landes), sách ñã dẫn.
2
Câu này người Vĩnh-phú kể là: "Ăn thì ăn cót lúa dé (ré) ñừng ngó nghé ñến cót lúa chiêm".
3
Bản khai thông Chích-ñích, xã Mỹ-lơi.
