1193
hiện ra hỏi lý do rồi cho năm tiên nữ xuống gặt giúp. Người em thấy các nàng
xinh ñẹp, bèn giấu ñi một cặp cánh. Cuối cùng nàng tiên mất cánh trở thành vợ
chàng như các truyện trên. Sau khi tìm ñược cánh, nàng tiên bèn rang bỏng trộn
mật cho con ăn dần, lại ñặt một chậu nước ở giữa nhà cho con uống dần. Ở ñây
người chồng lên trời tìm vợ tiên bằng cách ñốt "cơ nghiệp" ñể cho ngọn khói
ñưa hai cha con bay lên. Đến nơi, họ không biết lối, trong khi ñi tìm, họ dừng lại
bên giếng nhà trời xin nước uống ñỡ khát, vô tình ñứa bé ñánh rơi lược mẹ vào
thùng nước, nhờ vậy mà chồng gặp lại vợ. Sau ñó theo người kể, cả vợ chồng
con cái cùng xuống trần mỗi người một nơi, về sau họ mới lại lên trời
1
.
Mô-típ truyện Ả Chức chàng Ngưu hầu như ít vắng mặt trong cổ tích thần
thoại của nhiều dân tộc, ñặc biệt các dân tộc ở Đông Nam Á nói riêng, ở Á - Úc
nói chung. Chúng tôi chỉ kể sau ñây một số truyên có tính chất ñiển hình.
Trước hết là truyện của ñồng bào Cham-pa Lưỡi dao thần, tình tiết có nhiều
nét ñộc ñáo:
Một chàng trai mồ côi chăn trâu cho người, một hôm lấy trộm xiêm áo của ba
nàng tiên thường ñáp xuống chỗ xoáy nước tắm, không ngờ bị họ làm phép
chẳng những lấy lại ñược xiêm áo mà còn giết chết chàng trai. Một con rùa - con
thần Nước - vốn trước ñây ñược chàng trai cứu khỏi nạn ñá ñè, thấy vậy, bèn
nhổ một cây thuốc thần có phép cải tử hoàn sinh làm cho ân nhân - bấy giờ xác
ñã nát rữa - sống lại. Nhờ cây thuốc này mà phép của nàng tiên không còn hiệu
nghiệm khi chàng lại trộm xiêm áo lần thứ hai. Thế là nàng tiên thứ ba, người
mất trộm xiêm áo lần này, ñành trở thành vợ chàng và sinh với chàng một ñứa
con trai. Một hôm chồng ñi chăn trâu như thường lệ, vợ ñổ thóc trong bồ ra phơi
thì tìm ñược xiêm áo bấy lâu chồng giấu trong ñó, bèn mặc vào rồi bay về trời.
Chàng trai trở về thấy mất vợ, bèn mang cây thuốc và bế con tìm ñến chỗ xoáy
nước ñể tìm. Gặp lại rùa thần, rùa cho hai viên thuốc quý và khỏe hơn trước bội
phần. Trên ñường ñi tìm, họ gặp ñại bàng (rác), ñại bàng bắt cha con hàng ngày
phải ñi tìm lươn cho nó ăn. Một hôm mưa lụt không có lươn, ñại bàng nuốt họ
vào bụng. Không ngờ nhờ cây thuốc thần, họ chẳng những không chết lại còn
dùng dao rạch ruột chim chui ra. Sau ñó họ nhổ của chim hai chiếc lông, cắm lên
thuyền, thuyền tự dưng bay bổng lên trời ñến chỗ nàng tiên. Ngọc Hoàng - cha
nàng tiên - cho quân vây bọc trùng trùng ñiệp ñiệp ñể bắt, nhưng nhờ lưỡi dao
thần, hai cha con làm cho chúng chết không kịp ngáp. Chồng vào cung tiên cứu
ñược vợ bấy giờ ñang bị Ngọc Hoàng bắt trói, rồi ñưa vợ về thuyền và xuống
trần bình yên
2
.
1
Theo Lưu Văn Thuận, Phạm Văn Phương. Truyện cổ tích, ñã dẫn.
2
Theo Truyện cổ các dân tộc thiểu số miền Nam, tập II.
