1194
Đồng bào Cham-pa còn có truyền thuyết giải thích vì sao những người theo
ñạo Hồi không ăn thịt lợn, cũng có hình tượng gần gũi với một hình tượng của Ả
Chức chàng Ngưu:
Một nàng tiên có tên là Phu-ta-mứ ñược Ngọc Hoàng sai xuống trần lấy
chồng, ñẻ ñược hai con (ở ñây không có hình ảnh trộm cánh). Nhưng một hôm
thiên ñình bất chợt gọi Phu-ta-mứ về trời. Thấy nàng ngần ngại không muốn ñi,
thiên thần dạy cho nàng làm 37 thứ bánh (trong ñó nhiều nhất là loại bánh ña) ñể
lại cho chồng dùng dỗ con nín khóc ñặng yên tâm mà về trời. Con, trước chịu
ăn, nhưng sau lại khóc nữa, dỗ mãi không ñược. Về sau thiên thần sai Tu-trư
(nguyên là lợn) xuống thay Phu-ta-mứ, cho hai con nàng bú. Vì thế hai ñứa trẻ
coi Tu-trư như mẹ, không khóc nữa. Từ ñó người Cham-pa kiêng ăn thịt lợn
1
.
Truyện của ñồng bào Ê-ñê Rum Dứ với nàng tiên gần với truyện Lưỡi dao
thần của Cham-pa, nhưng tình tiết khác nhiều:
Rum Dứ nhà nghèo làm nghề câu cá nuôi mẹ, một hôm ngồi câu bỗng thấy có
chín nàng tiên từ lưng trời ñáp xuống suối tắm. Sợ hãi, chàng bỏ chạy. Một vị
thần ngăn lại bảo: - "Sao không chọn một cô làm vợ mà lại chạy?". "Lấy thế nào
ñược!" - "Cứ chọn một nàng nào ñẹp nhất, trộm lấy chăn (vải choàng) của cô ta,
là cô ta phải theo". Hôm sau anh làm như lời dặn. Nhưng khi nàng tiên gọi anh,
anh ngoảnh mặt lại, lập tức bị biến thành bãi phân bò. Vì thế nàng tiên bay thoát.
Ở ñây, vị thần thương hại Rum Dứ, xin trời làm cho chàng sống lại. Đoạn, dặn
chàng lúc nào nàng tiên gọi thì chớ có ngoảnh mặt lại. Nhờ thế, Rum Dứ lấy
ñược nàng tiên ñẹp nhất làm vợ. Vợ ñẻ con. Trời hay tin, sai bộ hạ xuống bắt
nàng tiên phải về nếu không sẽ giết chết. Túng thế, nàng phải tìm chăn ñể về
trời. Chờ lúc Rum Dứ ñi vắng, nàng nói khéo với mẹ chồng lấy cho mình cái
chăn ñể bay cho mẹ xem. Được chăn, nàng bay mất.
Thương chàng trai mất vợ, Bụt (?) cho anh một con công sắt ba cánh ñể ñi tìm.
Anh cõng con, ñược công ñưa lên trời. Gặp vợ, vợ cho biết là Đăm Lít ñang ép
nàng lấy nó làm chồng. Kết quả Rum Dứ giành lại ñược vợ bằng cách trổ tài
trong các cuộc thi với Đăm Lít như làm nhà, ñào sông, ñào núi v.v...
2
Truyện Nàng tiên thứ chín của người Hrê (Hré) là một dị bản của truyện vừa
kể:
Một chàng trai nghèo ở với mẹ già cũng ñược ông tiên bày cho một cách tìm
vợ và trộm lấy cánh của cô gái nhà trời thường ñáp xuống hồ trên núi ñể tắm.
Quả nhiên anh buộc ñược cô thứ chín ñẹp nhất làm vợ; ở ñây không có chuyện
bị biến thành bãi phân bò. Họ cũng sinh ñược một trai và sau ñó cũng có chuyện
1
Bố Thuận và Nguyễn Khắc Ngữ: Tại sao người Chàm Ba-ni kiêng thịt heo
2
Bố Thuận và Nguyễn Khắc Ngữ: Tại sao người Chàm Ba-ni kiêng thịt heo và thịt [kỳ]
nhông? Văn hóa nguyệt san số 53 (1960)
