411
bé bảo Cu lớn rằng ở ngoài chợ người ta mua xác bà già rất ñắt tiền. Cu lớn lại
ñập chết bà của mình, chở lên xe ñưa ra chợ, nhưng chả ai mua.
Nổi xung, Cu lớn về ñan một cái rọ bỏ Cu bé vào, mang ñi, ñịnh ném xuống
sông. Đến bờ, hắn mót quá, bèn ñặt xuống ñấy rẽ vào bụi. Trong khi ñó có một
lão chăn bò ñi qua hỏi Cu bé ngồi làm gì trong ấy - "Người ta ñưa ñi cưới con
gái cụ Bá mà tao thì không muốn lấy". Lão chăn bò vốn chưa có vợ, khẩn khoản
xin ñổi chỗ, Cu bé nhận lời dắt bò ñi biệt. Cu lớn ra ñạp rọ xuống sông nhưng
lúc trở về ñã thấy Cu bé vô sự với bầy bò ở nhà rồi.
Cũng như truyện trên, Cu bé ñã miêu tả cho ông bạn của mình thấy cuộc sống
giàu sang sung sướng ở dưới nước và nói "bố mẹ Cu lớn ñang mong con xuống
ñể cho rất nhiều trâu bò và của cải". Cuối cùng Cu lớn cũng chui ñầu vào rọ ñể
cho Cu bé ñạp xuống sông mất tích.
Đại thể, truyện Ren-nê với ông chúa và các dị bản của nó rất phổ biến ở các
dân tộc phương Tây như Anh, Đức, Đan-mạch (Danemark), Thụy-ñiển (Suède),
Na-uy (Norvège), v.v... Ở châu Âu từ thế kỷ XII, truyện ñã ñược ghi lại qua một
bài thơ La-tinh trong có nhân vật là U-ni-bốt, chàng nông dân ranh ma, láu lỉnh,
ñã tìm cách trả thù ñược tên chúa ñất từng giết chết con bò của mình. Loại mô-
típ này riêng ở Pháp ñã có 130 dị bản
1
.
Trương Vĩnh Ký kể truyện Cuội có ñưa thêm vào một tình tiết:
Cuội tới nhà chú mượn vạc ñồng ñể nấu bánh cúng. Chú tưởng thật, lấy cho
mượn. Cuội xách vạc bán lấy tiền tiêu. Chú ñòi không ñược, kiện lên quan. Cuội
sai vợ mua một con chim vạc ñưa lên quan, nhận lỗi là có mượn vạc ñồng, nay
xin trả trước mặt quan. Chú Cuội không biết làm sao ñể cãi cho mình thắng,
ñành nhận con vạc về, trong bụng căm tức vô hạn. Bèn nghĩ cách bắt Cuội bỏ rọ
dìm xuống sông...
2
.
Tóm lại, truyện Nói dối như Cuội gần như một loại hình cổ tích phổ biến của
số ñông các dân tộc trên thế giới.
1
Theo Mê-ra-vi-ơ (Méraville). Sách ñã dẫn.
2
Truyện Cháu nói láo hại chú trả thù, trong sách ñã dẫn. Chúng tôi nghi ngờ rằng truyện Vạc
ñồng trên là lẫn lộn với các tình tiết của tiếu lâm.
