427
nhuốc,. Lía này nhờ ñược ông cởi trói lại nhịn bữa cho ăn, ơn ấy không biết lấy
gì mà trả. Vậy Lía xin dâng vật này, ông hãy mang xuống nạp quan mà lĩnh
thưởng.
Cụ già vừa nghe dứt lời thì ñã thấy thủ cấp của Lía nằm ngay trước mặt. Ông
cụ vốn hâm mộ Lía. Ông toan giúp Lía ñi trốn ñể khôi phục cơ ñồ nhưng không
ngờ Lía quá nóng nảy tự hủy tấm thân. Than khóc hồi lâu, ông chỉ còn biết ñem
thi thể của chàng chôn cất một nơi kín ñáo không ai biết.
Ngày nay vẫn có ca dao:
Chiều chiều
1
én liệng truông Mây,
Cảm thương chú Lía bị vây trong thành
2
.
KHẢO DỊ
Truyện trên ñược ñồng bào ở Đề-gi thuộc Bình-ñịnh kể lại, dựa theo Vè chàng
Lía. Nhưng Trần Việt Ngũ còn sưu tầm ñược một bài Vè chàng Lía thứ hai do
một người ở Quảng-ngãi ñọc. Bài vè này không nói ñến việc Lía ñi thi và những
biến cố bi ñát xảy ra cuộc ñời chàng. Đại thể ở ñây cũng nói ñến thời trẻ của Lía:
nhà nghèo, mồ côi bố, tính hung dữ nhưng lại có hiếu với mẹ. Mấy lần ñi ăn xin
về nuôi mẹ bị bọn phú hộ và chức dịch xua ñuổi, tức mình Lía bèn ñi ăn trộm.
Một hôm ñang trộm bị bắt quả tang, bị xã trói, ñóng gông, nhờ có một hương sư
xin tha, ñưa về cho ñi chăn trâu. Chơi với trẻ chăn trâu, Lía cũng bày trò làm
vua, khênh kiệu nhưng không có chuyện ăn thịt trâu của chủ. Nhân một hôm có
một con cá lóc từ dưới nước nhảy lên bờ, Lía bắt chước tập miếng võ nhảy cao.
Về sau Lía bỏ trốn vì lỡ tay ñánh một ñứa trẻ vỡ ñầu.
Bước vào nghề cướp bóc, Lía giết chết một tên phú hộ và rạch trán người vợ
hương quản ñể báo thù việc chúng ñã xử tệ lúc mình ñến nhà chúng ăn xin. Vì
nhớ mẹ - mẹ ñã chết lúc nghe tin con giết người - Lía lần về quê hỏi tin, bị bọn
làng vây bọc, Lía chống ñỡ suốt ngày ñêm, rồi dùng miếng võ "cá lóc" trốn
ñược.
Ở ñây cũng có việc Lía thắng bọn cha Hổ chú Nhẫn và cũng ñược suy tôn chủ
trại. Mấy lần ñón gánh hát bội lên trại mua vui, Lía ñều giết bầu gánh vì chúng
coi thường khả năng thưởng thức nghệ thuật của Lía, trừ có một gánh ñược Lía
thưởng rất hậu vì hát hay.
1
Cũng có người ñọc là Xập xè.
2
Theo Vè chàng Lia
