475
Rồi ñó, Lý Ông Trọng xin phép hoàng ñế nước Tần cho trở về quê hương.
Chàng rất sung sướng khi gặp lại bà con làng nước. Nhưng ít lâu sau, người
Hung-nô thấy vắng mặt Ông Trọng lại rủ nhau vào cướp bóc vùng biên giới.
Hoàng ñế nước Tần lấy làm lo lắng, lập tức sai sứ sang ñòi chàng trở lại trấn thủ
Lâm-thao.
Nhưng lần này chàng không muốn ñi nữa. Chàng thà sống khổ cực nhưng
ñược ở quê nhà còn hơn là làm quan cho nước Tần. Bà con làng nước có người
khuyến khích chàng hãy ra ñi cho trọn công danh, nhưng Lý Ông Trọng cương
quyết không ñi. Vua Tần tuyên triệu không ñược toan cất quân sang hỏi tội.
Thấy thế, nhà vua hoảng sợ ñành phải cho sứ sang nói dối là chàng không may
ñã bị bệnh tả mà chết. Vua Tần nghe nói không tin, phái một viên cận thần sang
khám. Người ta dùng nhiều cách ñể ñánh lừa sứ giả phương Bắc. Lúc ñào mộ và
nạy ván thiên lên, sứ giả cũng không ngờ rằng trong những tầng vải liệm chỉ là
một cái xác bằng gỗ. Nhưng nghe sứ giả về tâu trình, vua Tần vẫn không tin, lại
sai sứ sang ñòi phải ñưa hài cốt của ông Trọng sang làm chứng. Thực là khó xử.
Không ñi cũng dở mà ñi cũng dở; ñằng nào cũng khó thoát tội "khi quân". Túng
thế chàng phải tự ñâm cổ hy sinh ñể yên việc nước.
Hoàng ñế nước Tần thấy hài cốt Lý ông Trọng mới tin là thực. Nhưng còn
việc ñánh dẹp Hung nô nếu không có Ông Trọng thì thật là rầy rà. Cuối cùng
vua Tần cho gọi tất cả thợ ñúc lại rồi mở kho ñồng ra, sai ñúc một cái tượng của
Ông Trọng. Tượng tượng rỗng, có máy móc ñiều khiển bàn tay chân. Tượng ñúc
xong, vua sai ñặt ở trước cửa Tư mã tại Hàm-dương. Rồi vua sai người chui vào
bụng tượng vặn máy cho tay chân cử ñộng y như người thật. Người Hung nô
nghe sứ giả ñi về kể chuyện, tưởng ñó là ông Trọng ñang sống, từ ñó lại thần
phục như trước
1
.
Người ta còn nói từ lúc Ông Trọng bắt giải tế mẹ, một khúc sông từ làng
Chèm về Đại-la, nòi giống giải không bao giờ dám ñến ñấy trú ngụ nữa
2
.
KHẢO DỊ
Về chỗ Lý Ông Trọng giết con giải. Sự tích xã Bộ-ñầu
3
cũng có tình tiết tương
tự:
Một bà cụ ñi gánh nước ở bên sông bị con giao long bắt, bà chỉ còn kêu ñược
mấy tiếng. Thiên vương (có người kể là con bà cụ) từ trên trời nghe tiếng vội
1
Theo Lĩnh-nam chích quái.
2
Theo lời kể của người vùng Chèm.
3
Thuộc huyện Thường-tín (Hà-tây).
