487
Quan lập tức cho lính ñòi em bé ñến. Trước mặt mọi người em bé kể lại ñầu
ñuôi câu chuyện hôm nọ mình nói chuyện với cụ Bá như thế nào, cụ Bá hứa cho
những gì, v.v... Nghe xong, quan hỏi:
- Vậy lúc ấy có ai làm chứng cho câu nói của cụ Bá hứa cho mày hay không?
- Bẩm quan, có kẻ làm chứng phân minh. Chính lúc ấy cụ Bá trỏ vào con mối
ñang leo cột nhà bảo nó làm chứng. Có vậy tôi mới giải ñố cho cụ ấy
Nghe nói vậy, cụ Bá vội cướp lời:
- Mối ñậu ñũa cả chứ làm gì có mối leo cột nhà.
Quan liền phán:
- Như vậy lúc ông hứa với nó quả thị có con mối làm chứng, thế là ñủ. Vậy
ông phải làm theo lời ñã hứa.
Cụ Bá cứng họng tiu nghỉu ñi ra. Còn cha con nhà nọ ra về sung sướng vì
thắng lợi
1
.
KHẢO DỊ
Truyện trên có một dị bản là truyện Vũ Công Duệ:
Vũ Công Duệ thuở nhỏ, bố mẹ rất nghèo. Một hôm cả nhà ñi vắng chỉ có một
mình ông. Có một chủ nợ tới ñòi nợ, cũng hỏi cha mẹ ông ñi ñâu. Đáp:
- "Bố tôi ñi giết người, mẹ tôi ñi cứu người". Người chủ nợ hỏi gặng nhưng
ông không ñáp. Sau hắn dỗ ông nói thật sẽ tha nợ cho. Ông ñưa ra một cục ñất
dẻo bảo người chủ nợ in bàn tay vào làm tin. Đoạn ông cho hắn biết: - "Bố tôi di
nhổ mạ chả là ñi giết người là gì; mẹ tôi ñi cấy, chả phải ñi cứu người là gì".
Hôm khác chủ nợ lại tới ñòi ông ñưa miếng ñất có in bàn tay của hắn ra làm
hắn cứng lưỡi
2
.
Mô-típ trên cũng rất phổ biến ở nhiều nước trên thế giới. Sau ñây là một số
truyện.
Truyện của Pháp vùng Pi-các-ñi (Picardie):
Một ông chúa sai ñầy tớ ñi ñến các nhà ñòi nợ. Đến một nhà nọ chỉ có một ñứa
bé giữ nhà. Người ñòi nợ hỏi: - "Bố mày ñâu?" Đáp: - "Bố tôi ñi săn: những gì
giết ñược ông ñể lại, những gì không giết ñược ông mang về". Người kia không
làm sao hiểu nổi nhưng cũng không thể cạy miệng em bé, ñành về báo lại cho
1
Theo Nguyễn Văn Ngọc. Sách ñã dẫn.
2
Theo Tài trẻ nước Nam.
