531
rồi vặt râu quan, v.v...
1
.
Truyện trên cũng phổ biến ở nhiều dân tộc. Người nghèo có truyện Con Vẹt
của Ích-va-ra
2
dường như là một dị bản của nó:
Xưa có một anh chàng tên là Ích-va-ra yêu một cô gái. Bố cô gái ñòi phải cầu
thần, thần có ưng thuận mới gả. Nhưng khi hai họ ñến ñền hỏi ý kiến thần, thì
con vẹt của Ích-ra-va ñã bay vào ñền nấp sau pho tượng nói: - "Được lắm, hợp
lắm, xứng ñôi lắm". Nhờ thế, bố cô gái bằng lòng gả, hai họ cưới hỏi linh ñình.
Sau cô gái biết không phải thần mà là do vẹt, liền bỏ về nhà bố tìm cách bắt
con vẹt vặt trụi lông ñịnh nướng ăn. Song vẹt ñã trốn ñược vào rừng, và trở nên
vua các loài chim.
Khi nghe nhà vua yêu con thứ bỏ con trưởng, vẹt ñeo một cái chuông bay về
ñậu trên nóc hoàng cung, tự xưng là sứ giả của thần In-ñơ-va, bảo vua phải gọi
hoàng tử con trưởng về truyền ngôi, nếu không sẽ bị thần phạt. Nghe thế, nhà
vua sợ, bèn gọi con trưởng về cho lên ngai vàng làm vua. Nhờ công ñó, vẹt ñược
phong làm quan nhất phẩm. Vẹt bèn tố cáo bố con cô gái. Ông vua mới ra lệnh
gọi bố con cô gái tới, bắt cạo trọc ñầu ñể trả thù cho vẹt
3
.
Người Chăm-hơ-roi cũng có truyện Em bé và chim vàng anh cũng phần nào
giống với truyện của ta:
Hai vợ chồng một người kiếm củi có ñứa con trai múa giỏi, ñồng thời có nuôi
một con chim vàng anh hót hay. Thấy con chim quý, một lão nhà giàu ñến cướp
lấy ñưa về ñịnh nuôi cho nó hót. Nhưng chim không chịu hót, ủ rũ không ăn mấy
ngày liền. Lão nhà giàu bèn vứt chim ra bụi. Đứa con trai người kia lại nhặt
chim về chăm sóc, chim béo khỏe lại hót vui như trước.
Nghe nói chim ñã sống lại, lão nhà giàu liền ñến nhà giành con chim, nhưng
chim ñã mổ vào mắt hắn túi bụi
4
.
Dân tộc Mèo có hai truyện:
1. Hoàng tử Mua Lình Khú nuôi ñược môt con sáo khôn. Để báo thù cho cha
bị người giết chết và tranh ngôi, anh ñi ra nước ngoài, lấy con gái nhà giàu, rồi
lại lấy con gái vua Trời. Ở ñâu, anh cũng luyện tập quân lính chuẩn bị ñánh kẻ
thù, nhưng không ngờ anh lại bị kẻ thù bắt giam. Nghe tiếng anh khóc, chim sáo
tìm vào hầm ñá hỏi thăm. Anh nhờ sáo ñi báo tin cho hai vợ mình ñem quân ñến
cứu. Quân nhà Trời ñược tin kéo xuống ñánh. Tên cướp ngôi bỏ chạy, hỏi sáo
cách thoát. Sáo bảo hắn cạo trọc ñầu ẩn trong một cái miếu hoang. Quân nhà
1
Theo Bản khai thôn Chính-ñích, xã Mỹ-lợi.
2
Một trong 16 truyện Xa-cu-na-pa-con.
3
Theo Hoàng Lâm, Xu-văn-thon. Truyện dân gian Lào.
4
Theo Truyện cổ dân gian của các dân tộc Việt-nam, tập IV.
