656
Ngọ môn thấy có một người ăn mặc rách rưới ñòi yết kiến thiên tử thì nhất ñịnh
không cho vào. Chàng Ngốc kể lể:
- Tôi ñi ở mười lăm năm ñược ba nén vàng, rồi sáu nén bạc, rồi một ngàn lụa
ñinh kiến, rồi cái thiên ñịa vận, mới ñổi ñược hòn ngọc lưu ly này ñem dâng
hoàng ñế.
Vừa khi có một ông quan ñại thần sắp sửa vào chầu vua, nghe anh nói thế thì
vội chạy lại bảo anh ñưa ngọc cho mình xem trước rồi sẽ ñưa vào gặp vua. Anh
lấy túi vải ñưa ra. Không ngờ, khi ông quan vừa mở cái túi thì con niềng niễng
ñã bay vụt lên trời, không làm sao bắt ñược. Thấy thế, chàng Ngốc vội nắm lấy
áo ông quan kêu khóc ầm ĩ, nhất ñịnh bắt ñền cho ñược. Bọn lính xúm lại lôi anh
ra, anh kêu to lên và quyết nằm vạ. Việc ñến tai vua, vua cho dẫn chàng Ngốc
vào hỏi ñầu ñuôi câu chuyện, Ngốc tâu:
- Tôi ñi ở mười lăm năm ñược ba nén vàng, rồi sáu nén bạc, rồi một ngàn lụa
ñinh kiến, rồi cái thiên ñịa vận, mới ñổi ñược hòn ngọc lưu ly này ñịnh ñem
dâng, thì vì ông này nên nó ñã ñi mất rồi.
Hỏi mấy lần, anh cũng chỉ ñáp có mỗi câu như thế và chỉ vào viên ñại thần mà
khóc.
Cuối cùng vua phán:
- Tên dân này ñưa hòn ngọc lạ với ý ñịnh tốt dâng ta. Để mua ñược viên ngọc,
hắn ñã tốn bao nhiêu công sức và tiền tài. Vậy kẻ làm mất ngọc không những có
tội với ta mà còn phải bồi thường cho hắn ñủ số vàng bạc, v.v... Về phần ta, ta sẽ
ban cho hắn một chức quan nhỏ ñể nêu lòng trung.
Thế là viên ñại thần phải bồi thường tất cả cho chàng Ngốc. Từ ñây anh sung
sướng, giàu có và khôn ngoan lên
1
.
KHẢO DỊ
Một chuyện Chàng Ngốc ñi buôn sưu tầm có phần thiếu sót, nhưng ñúng là
một dị bản của truyện trên:
Một chàng Ngốc nghe lời vợ khuyên, cầm tiền ñi buôn. Đầu tiên, anh dốc cả
vốn liếng ñể lấy một con bò vì theo lời người bán bò, "ñể khỏi vác tiền mãi nặng
vai". Đến một bến ñò, Ngốc nghe lời một người khác gạ ñổi bò lấy một con
ngỗng vì "bò nặng vượt sông sẽ chết ñuối". Lại gặp một người khác, Ngốc ñổi
con ngỗng lấy cái gầu, một vật "có thể phun nước hay lửa rất mầu nhiệm". Đến
1.
Theo lời kể của người Hà-tĩnh
