676
một bà giằng xé dữ dội, không kể da thịt non nớt của nó. Trái lại, bà kia thì
gượng nhẹ hơn. Vua ñủ chứng cớ ñể thấy rõ ai là mẹ thật của ñứa bé sống.
Thứ hai là truyện phân xử một chiếc ô: một người ñi ñường tay cầm một cái ô
che nắng. Đi ñược một quãng, gặp một người thứ hai ñi không, hắn cho che
chung ô. Được một chốc, người kia xin cầm lấy ô. Đến chỗ rẽ, chủ ô ñòi lại, thì
người kia làm bộ ngạc nhiên nói ô này là của mình. Việc ñưa lên quan, quan
không xử ñược. Đưa lên vua, vua sai chẻ ñôi chiếc ô cho mỗi người một nửa.
Sau ñó vua bí mật sai hai người hầu lén theo mỗi người về nhà ñể nghe ngóng.
Người hầu thứ nhất ñi về kẻ lại rằng: "Lúc ñến nhà, vợ hắn chạy ra hỏi: - Sao chỉ
còn có một nửa ô thôi? Hắn khóc lóc kể lại chuyện bị cướp ô cho vợ nghe". Còn
người hầu thứ hai về, kể: "Khi về ñến nhà vợ hắn hỏi: - Kìa sao lại nhặt ñược
nửa cái ô ở ñâu về thế? Hắn ñáp: - Tao chơi cho họ một vố và tao ñã thắng ñược
nửa cái ô..."
Vua lập tức cho ñòi hai người kia ñến, kể tội, và bắt người thứ hai phải ñền
cho người thứ nhất cái ô mới
1
.
Trong Bao Công kỳ án cũng có truyện Cướp ô giống với truyện Khơ-me,
nhưng kết cục phân xử có những nét ñộc ñáo:
Sau khi Bao Công hỏi dấu vết chiếc ô, cả hai người tranh giành ô ñều nói, vì ô
là vật nhỏ mọn nên không có dấu vết. Bao Công cũng sai chẻ ñôi chiếc ô cho
mỗi người một nửa, rồi cũng cho sai nha ñi theo ñể dò la. Sai nha về báo lại: một
người ra khỏi công ñường chửi quan là hồ ñồ. Bao Công sai gọi cả hai trở lại,
kết cả hai vào tội chửi quan. Một người ñáp: - "Con ñâu dám, chính nó chửi ñại
nhân, có dân phố chứng kiến". Bao Công cho người ñi ñiều tra, quả ñúng như lời
hắn nói. Lập tức ông can vặn hắn như sau: - "Trong hai người, thế tất có một
người oan nên oán trách ta, ñiều ñó ta tha thứ. Còn mày là ñứa che nhờ ô của nó
rồi cướp giật, nay ñược nửa chiếc ô nên không oán thán gì". Tên kia cứng họng.
Bao Công bắt hắn ñền gấp ñôi giá trị chiếc ô, và sai ñánh bốn chục gậy vào
mông.
Về tình tiết tát vào má người bị mất trộm, một truyện Mẹ chồng ñổ tội cho
nàng dâu có lẽ gốc từ Trung-quốc, cũng có ñề tài tương tự, tuy kết cấu có khác.
Ở Thái-nguyên, có mẹ chồng và nàng dâu ở cùng một nhà, cả hai ñều góa
chồng. Trong khi nàng dâu giữ tiết, thì mẹ chồng lại lén lút ñi lại với một người
1
. Theo BSEI, ñã dẫn. Truyện này có người kể hơi khác: Một người có ô, nhân khát nước ñặt ô
trên bờ, xuống hồ uống. Trong khi ñó có một người khác trộm lấy chiếc ô. Mất ô, người kia
chạy ñi tìm. Tìm thấy, hai bên tranh nhau, ai cũng nhận là ô của mình. Việc ñưa ñến Bồ-tát.
Bồ-tát cũng xử như trên và sai hai người thơ lại ñi theo về tận nhà, ghi lấy những ñiều nghe
thấy. Người mất ô về ñến nhà thì ñứa con hỏi: - "Bố ơi, sao chỉ còn có nửa chiếc ô?". Còn
người thứ hai về ñến nhà thì ñứa con hỏi: - "Bố ơi, nửa chếc ô ở ñâu ra thế?". Bồ-tát ñủ chứng
cớ ñể bắt người sau ñền ô cho người trước (Theo Truyện dân gian Căm-pu-chia, ñã dẫn).
