775
2. Truyện của người Cham-pa:
Ta-bong là một chàng lười bẩm sinh, một hôm ñi câu. Ba lần câu ñược cá thì
ba lần bị quạ tha mất. Đến con thứ tư hắn ñái vào ñầu cá. Quạ lại tha cá ñi nhưng
ñánh rơi vào bể nước ở cung vua. Công chúa thứ ba bắt ñước cá ñem về nấu ăn,
không ngờ có mang. Vua muốn tìm ra bố ñứa bé, bèn sai công chúa ném khăn
trầu vào ñám hội có ñông ñủ dân chúng ñến dự xem khăn rơi vào người nào,
nhưng khăn lại không rơi vào người nào cả. Vua hỏi xem còn sót những ai.
Người ta cho biết chỉ sót anh chàng Ta-bong vì lười mà không ñến. Vua cho ñi
gọi. Ta-bong vẫn không ñi. Vua phải cho người cáng hắn ñến ñám hội. Lần này
khăn trầu của công chúa rơi ñúng vào khố Ta-bong. Vua sai lính giết cả hai
nhưng lính lén lút tha cho họ, rồi lấy máu chó bôi vào gươm ñể tâu dối với vua.
Nằm thẳng cẳng dưới cây xoài. Ta-bong chờ cho quả rơi vào miệng mới ăn.
Vua quạ ñến ăn xoài thấy anh, tưởng là cái xác chết bèn sà xuống mổ, liền bị
anh tóm cổ. Quạ phải cho anh hòn ñá ước. Nhờ có ñá, anh ước ra lâu ñài nhà
cửa, trâu bò và kẻ hầu người hạ ở trên phía nguồn. Một hôm anh sai quân ñắp
chắn nguồn nước. Thấy dân khổ vì sông khô cạn không có nước dùng, nhà vua
sai người lên phía nguồn thăm dò, thì thấy lâu ñài nguy nga, trên có cắm một lá
cờ ñề chữ "Vua mới". Quân ñội nhà vua kéo lên ñịnh ñánh. Nhưng trên thành lại
treo một lá cờ khác bảo vua cũ hãy nhường ngôi cho vua mới, dân sẽ có nước
uống. Sau khi nghĩ ngợi, vua thuận nhường ngôi cho con rể
1
.
Có thể xem thêm một số truyện trong Nghiên cứu những lễ tiết nông nghiệp của người Cao-
miên của Ê-vơ-lin Pô-rê Mát-xpê-rô (Eveline Poret Maspéro).
1
Theo Lăng-ñờ (Landes): Truyện cổ tích Cham-pa. Người Mèo cũng có một truyện tương tự:
Một anh chàng lười bẩm sinh. Bị bố mẹ ñuổi, hắn nằm trên thuyền, thuyền giạt vào một gốc
sung. Từ ñấy hắn sống bằng cách há miệng chờ sung, ăn ñấy ỉa ñấy. Cá và quạ rủ nhau ñến
ăn, chúng cắn nhau, cuối cùng quạ quắp cá mang ñi, tình cờ ñánh rơi vào vườn vua. Công
chúa thấy cá bắt lấy nướng ăn, từ ñấy có mang ñẻ ra một con trai: thằng bé khóc lóc luôn
canh, ai dỗ cũng không nín. Để tìm ra bố ñứa bé, vua ra lệnh cho dân chúng mỗi người ñến dỗ
một lần. Lười không ñến, nhưng rồi vua cũng sai lính khiêng ñến. Đứa bé quả nín. Vua gả
công chúa cho Lười và ñuổi ñi. Hắn lại ñến chỗ cũ sống bằng sung rụng. Một con quạ tưởng
là xác chết ñịnh rỉa thịt, bị hắn bắt ñược. Quạ phải cho hắn một cái trống có ba mặt: một mặt
ñánh ra cơm thịt, một mặt ñánh ra áo quần tiền bạc, một mặt ñánh ra cuốc và ñồ dùng. Dùng
trống càng lâu càng phải ñánh nhiều mới nghiệm. Nhờ ñó mà Lười bỏ ñược tật lười (Truyện
cổ dân tộc Mèo). Giống truyện trên, người Dao Thanh-y có truyện Vua Quạ. Ở ñây trống vua
Quạ cho có 4 mặt: một mặt ñánh ra mưa, một mặt ra nắng, một mặt ra gạo, một mặt ra vàng
bạc. Khi giàu rồi, chồng bảo vợ ñón bố về chơi. Bố vợ (vua) bảo phải có vàng rải ñường mới
chịu ñi. Chồng gõ trống có ngay. Bố vợ ngốt cả người, mải ngắm, ñầu ñập vào tường, chết
(Đức Hùng, Phù Ninh: Nàng Ái Kao).
