778
Nhưng cây lúc ấy ñã rời khỏi mặt ñất lên quá ñầu người. Cuội chỉ còn kịp móc
rìu vào rễ cây cốt ñể kéo cây xuống, nhưng cây vẫn một mực bốc lên không sức
nào có thể ngăn lại. Về phía Cuội, chàng cũng nhất ñịnh không chịu buông rìu,
thành thử cây thần kéo cả người Cuội bay lên mãi, lên mãi, cuối cùng ñến tận
cung trăng.
Từ ñấy Cuội ở luôn tại cung trăng với cây ña của mình. Cho nên ngày nay mỗi
khi nhìn lên mặt trăng ta luôn luôn thấy bóng của Cuội dưới gốc cây thuốc quý.
Người ta kể rằng mỗi năm cây ña chỉ rụng có mỗi một lá mà thôi. Ai nhặt ñược
lá cây ấy thì có thể dùng ñể cứu chữa người chết sống lại. Những con cá heo
cũng biết như vậy, cho nên nếu lá rơi xuống biển, chúng tranh nhau ñớp lấy coi
như của quý ñể làm thuốc cứu chữa cho tộc loại.
KHẢO DỊ
Truyện trên có lẽ là bóng dáng xa gần của một thần thoại nào ñó (xem Lược
khảo về thần thoại Việt-nam)
1
.
Có nhiều dân tộc ở xung quanh ta có những truyện cổ tích hoặc những mảnh
thần thoại ít nhiều tương tự với truyền của người Việt. Ví dụ truyện của người
Mường Ta-kheo Ranh với cây thuốc bất tử:
Có một người thợ săn tên là Ta-kheo Ranh, một hôm lên núi Lô ñâm ñược một
con nai. Ngồi nghỉ ở dưới bóng cây, anh bỗng thấy có một con rắn ñến nhặt một
vỏ cây ñem lại áp vào vết thương con nai. Chỉ một lát sau con vật sống lại và lủi
thủi ñi mất. Anh lại ñi săn ñược một con thú khác và ñưa ñến chỗ cũ rồi rình
xem. Anh lại thấy con rắn ñến cứu như lần trước. Anh nhớ lấy cây thuốc quý.
Một hôm có một người mắc nạn không may bị chết, Ta-kheo Ranh bèn lên núi
Lô lấy vỏ cây về thử cứu chữa. Quả nhiên người chết sống lại. Từ ñấy hễ có ai
chết là người ta cầu cứu với Ta-kheo Ranh. Chỉ ít lâu sau cả một xứ Mường
không một ai chết nữa. Từ ñó anh nổi danh với cây thuốc bất tử.
1
Trong bộ sách này chúng tôi có ñưa vào một số truyện như Sự tích thằng Cuội cung trăng
(126), Thánh Gióng (134), Mỵ Châu-trọng Thủy (174), Ả Chức chàng Ngưu (182), v.v... mà ở
Lược khảo về thần thoại Việt-nam ñã có kể ñến coi như là những thần thoại. Như chúng tôi ñã
nói: "ở Việt-nam thần thoại ñã bị thất lạc mất nhiều", "không còn giữ ñược nguyên tính chất
chất phác của nó như thần thoại của các dân tộc thiểu số", những truyện trên theo chúng tôi
vốn xuất phát từ một số hình ảnh của thần thoại xa xưa, còn cấu trúc câu chuyện thì có thể ñã
chịu ảnh hưởng của nghệ thuật truyền thuyết cổ tích sau này. Cho nên chúng tôi ñưa một số
truyện vào ñây ñể một mặt cho bạn ñọc thấy ñược nghệ thuật xây dựng loại cổ tích thần kỳ có
truyền thống từ nghệ thuật thần thoại, mặt khác ñể tiện trình bày những dị bản xa gần của
chúng cũng khá phổ biến ở nhiều dân tộc anh em ở Việt-nam và trên thế giới. Về vấn ñề
chuyển hóa Thần thoại - cổ tích chúng tôi mong sẽ có dịp ñề cập ñến trong một bộ sách khác.
