779
Tin ấy lan truyền ñến tận Trời, Trời bên sai sứ giả xuống ñón anh và bứng cả
cây thuốc lên. Từ ñấy Ra-kheo Ranh trở thành thày thuốc của Trời, khắp cõi trời
ñều trở nên bất tử. Trái lại, ở cõi trần vì mất cây thuốc quý nên ai ñã chết là chết
luôn. Mỗi lần có người chết lên trời, họ thường tìm ñến Ta-kheo Ranh ñề cầu
cạnh, chẳng hạn nhờ anh giả nhận làm con cháu, ñể ñược nhẹ tội, hy vọng khỏi
xuống ñịa ngục.
Truyện của ñồng bào Cham-pa giống truyện của ta hơn cả:
Một người ñàn bà lên rừng thấy một ổ rắn con, bèn giết chết tất, rồi ngồi ở một
nơi gần ñó. Rắn mẹ thấy con chết, liền bò ñến một cây ña (phun ñơ-rai) cắn lấy
lá, ñem phun vào những cái xác của con. Đàn rắn con tự nhiên sống lại. Biết là
cây thuốc cải tử hoàn sinh, người ñàn bà ấy lấy một nhánh về trồng sau nhà và
hết sức bảo vệ, thường dặn các con không ñược ñái vào cây. Một hôm mẹ ñi
vắng, mấy ñứa con rủ nhau ñái vào cây xem thử thế nào. Người mẹ về thấy cây
ñang lừ lừ bay lên, vội chạy tới níu lấy cây, cây mang cả bà ta lên khỏi mặt ñất.
Con chó ñen thấy thế cũng nhảy lên theo. Cây mang họ lên cung trăng. Người
Cham-pa gọi bà là Paja Yan (bà già linh thiêng). Người ta nói khi mặt trời ñi
ngang trước mặt, bà quỳ xuống, do ñó có nguyệt thực
1
.
Người Cham-pa còn có một truyện khác Hoàng tử Khỏe cũng có hình ảnh cây
thuốc cải tử hoàn sinh bay lên trời nhưng nội dung lại không giống truyện trên.
Đại thể là:
Một ông vua không có con. Thầy bói cho biết nếu ñem của bố thí thì rồi sẽ có
nhưng nó sẽ làm cho nhà vua khánh kiệt. Vua quả có con nhưng thằng bé ăn rất
khỏe: mỗi bữa chén một gà, lớn lên mỗi bữa một dê, lớn nữa mỗi bữa một trâu.
Thấy không thể cung ñốn nổi, vua sai Khỏe, tên của hoàng tử, vào rừng chặt cây
lớn mong cây ñè chết, nhưng nó lại vác ñược cả cây về. Sau cùng Khỏe xin một
số sắt ñể rèn một cái rìu. Thợ rèn rèn không xong, nó phải tự rèn lấy. Dọc ñường
gặp Ta Sa kéo một xe nặng không cần trâu, nhưng lại không nhấc nổi rìu của
Khỏe. Ta Sa bèn tôn là anh, xin ñi theo. Lại gặp Ha-vi-ha-va chặt dây mây của
năm quả núi nhưng cũng không ñỡ nổi rìu của Khỏe, cũng xin kết nghĩa và ñi
theo. Họ xin người ta ñược nửa thuyền cá, ñi tìm lửa ñể nấu thì bị một mụ phù
1
Theo Ca-ba-tông (A.Cabaton): Những tìm tòi mới về người Cham-pa; còn theo Lăng-ñờ
(Landes) thì truyện này kể có hơi khác. Đại khái có một anh chăn trâu một hôm lên rừng giết
chết một con rắn, bỗng thấy bố mẹ con rắn tha một miếng vỏ cây cờ-rếch rồi phun vào xác
con, nó sống lại. Anh chăn trâu bèn lấy vỏ cây ấy phun thử vào con cá khô mang theo, thấy
nghiệm. Từ ñó anh cứu ñược rất nhiều người chết sống lại, trong số ñó có một cô gái ñã chết
ñược một tháng.
Cũng giống như truyện của ta, anh cưới cô làm vợ và còn ñào cây thuốc quý bí mật về trồng,
cấm vợ không ñược bén mảng vào vườn. Một hôm cây cũng tự nhiên long gốc rồi bay lên
trời, vì trận mưa nước tiểu vô tình của người vợ trong khi lẻn vào thăm vườn. Chồng về vừa
kịp bíu vào cây và cuối cùng cũng bay theo lên cung trăng (Truyện cổ tích Cham-pa, ñã dẫn).
