819
Một ñêm sáng trăng, Trần Sinh mang cần ra sông câu cá. Chàng giật ñược lên
một con ếch. Nhớ lại chuyện vừa xảy ra cho nhà mình, chàng bực bội quẳng ếch
xuống sông. Lần thứ hai giật lên: lại một con ếch mắc vào lưỡi câu. Chàng lại
ném trả lại mặt nước. Nhưng lần thứ ba cũng lại như lần trước. Lần này chàng
bắt ếch bỏ vào giỏ ñem về. Đến nhà, chàng treo giỏ lên ñầu hồi rồi lên giường
nằm, nhưng tiếng ếch kêu ồm ộp làm cho chàng không tài nào ngủ ñược. Tức
mình, Trần Sinh trỗi dậy bắt ếch ra ñánh. Càng ñánh ếch lại càng kêu to. Bỗng
chốc ếch tuột khỏi tay người, nhảy ñi khắp nơi. Trần Sinh vội ñuổi theo ñể chụp
bắt. Ba lần bắt ba lần hụt, nhưng ñến lần thứ tư chàng cũng chộp ñược. Thốt
nhiên ếch trút lốt ra, hóa thành Bạch Nga Long. Thấy vợ xuất hiện ñột ngột
trong cánh tay của mình, Trần Sinh thẹn thò buông ngay ra, hai tay ôm lấy mặt
không dám nhìn. Bạch Nga Long quỳ xuống, nói:
- Để cho cha mẹ chàng khổ, ñó là lỗi tại thiếp!
Nói ñoạn tìm ñến bố mẹ chồng sụp lạy tạ tội. Ông bà Trần Cao ñỡ dâu dậy an
ủi, mọi ưu phiền trước ñây bỗng nhiên trút sạch.
Rồi Bạch Nga Long ñưa vàng của mình ra tậu ñất làm nhà, dần dần cơ nghiệp
của bố mẹ chồng lại ñược phục hồi, có phần vinh thịnh hơn xưa. Nàng còn ñón
thầy về cho chồng học tập. Về sau Trần Sinh ñi thi ñỗ trạng nguyên
1
.
KHẢO DỊ
Ở Việt-nam xưa dường như không có tục thờ thần ếch. Nhưng theo truyền
thuyết thì ñời Nguyễn có Hà Tông Quyền quê làng Cát-ñộng (Hà-ñông) ñậu tiến
sĩ năm 1822, người ta cho ông là thần ếch giáng sinh
2
. Vì vậy những hình tượng
của truyện cổ tích trên cũng phần nào có cơ sở từ tín ngưỡng. Truyện của ta có
ñôi nét giống với truyện Thần Ếch xanh trong Liêu trai chí dị:
Vùng Trường-giang Hán-thủy dân gian thờ cúng thần Ếch. Họ rất mê tín, ếch
nhái trong miền không ai dám bắt. Ai xúc phạm thì nhà ấy có ñiềm gở, phải làm
gà lợn cầu cúng, thần Ếch có vui lòng tha cho thì mới tai qua nạn khỏi.
Tỉnh Hồ-bắc có người họ Tiết có con là Côn Sinh, còn bé có người tự xưng là
sứ giả thần Ếch ñến nhà nói rằng thần muốn kén chàng làm rể. Người bố không
nghe nhưng về sau ñi hỏi dâu mấy ñám, ñều bị thần báo mộng, nên ai cũng từ
chối. Một hôm Côn Sinh ñi giữa ñường bỗng có sứ giả thần Ếch gọi ñi. Đến một
nơi thấy thần bệ vệ ngồi ở sảnh ñường rồi có một bà lão dắt một cô gái xinh ra.
1
Theo Thực nghiệp dân báo (1924).
2
Theo Phan Dưỡng Hạo. Đỉnh tập quốc sử di biên, quyển trung.
