821
130. SỰ TÍCH ĐỘNG TỪ THỨC
Vào ñời nhà Trần ở châu Ái có một chàng trẻ tuổi tên là Từ Thức. Chàng vốn
con nhà quan. Năm 20 tuổi nhờ học giỏi thi ñỗ cao, chàng ñược bổ một chân tri
huyện ở một huyện vùng Bắc. Khác với bọn quan lại khác, Từ Thức vốn là
người phóng khoáng, không chịu ràng buộc vào khuôn phép. Chàng lại không
thích những chuyện nịnh trên, nạt dưới, mà chỉ thích uống rượu ngâm thơ, và ñi
chơi ngắm cảnh. Ở gần vùng Từ Thức trị nhậm có một ngôi chùa lớn. Trước sân
và xung quanh vườn trồng toàn một loại cây mẫu ñơn. Mỗi năm vào khoảng
tháng giêng là mùa hoa nở rộ, cũng là kỳ cúng Phật. Nhân dịp ñó, các thiện nam
tín nữ các nơi ñua nhau về chùa lễ Phật và ngắm hoa. Vì thế người ta cũng gọi là
hội xem hoa hay là hội mẫu ñơn.
Một năm vào kỳ hội xem hoa, Từ Thức cũng có cái hứng ñi hành hương ngắm
cảnh. Để khỏi làm kinh ñộng dân chúng, Từ Thức cải trang thành một người học
trò. Chàng cũng không cho mang lính hầu và cáng xá ñi theo. Hồi này các chùa
chiền ñược triều ñình vì nể, nên có những bọn sư sãi ỷ thế hoành hành. Để bảo
vệ hoa, chùa này ñặt ra một cái lệ ai bẻ hoa hoặc là gãy cây sẽ bị phạt vạ một số
tiền. Nếu không có tiền thì nhà chùa sẽ bắt làm nô ñể ñền nợ. Ngày hôm ấy có
một cô gái ñi xem hội vô tình không biết lệ nhà chùa, thấy có hoa ñẹp ở cạnh lối
ñi bèn rón tay ngắt một bông. Thấy vậy, bọn thủ hộ trong chùa xông ra bắt giữ
lại ñòi tiền vạ. Cô gái thú thực là mình ñi xem hội không mang tiền theo nên
không biết lấy gì ñền. Nghe nói thế, bọn thủ hội liền sai trói cô gái vào cột chùa
cốt ñể làm nhục, vặn cho ra tiền chuộc.
Vừa lúc ấy Từ Thức tiến vào cổng chùa. Thấy một người con gái yếu ớt bị bọn
vũ phu lăng nhục, Từ Thức không ngăn ñược cơn giận dữ. Chàng sán ñến ñòi
cởi trói cho cô gái. Bọn thủ hộ nhất ñịnh không cho và chỉ vào mặt chàng:
- Này, nếu không có ñủ một quan tiền chuộc thì anh chớ có ñộng ñến dây trói
mà sinh chuyện rầy rà ñấy.
Nghe chúng thách thức, cơn giận của Từ Thức bừng bừng bốc lên. Đã toan
dùng ñến chức vị của mình ñể trị bọn bất lương, nhưng rồi chàng lại kịp gạt ñi vì
chẳng muốn làm to chuyện. Không nghĩ ngợi, chàng cởi phăng chiếc áo ngoài
vứt cho bọn thủ hộ ñể chúng trả tự do cho cô gái. Dây trói vừa cởi, cô gái ngỏ
lời cảm tạ Từ Thức. Thấy nàng xinh ñẹp lại bạo dạn, Từ Thức cũng muốn làm
quen. Chàng hỏi:
- Nhà nàng ở ñâu? Tôi nghe giọng nói hình như không phải là người vùng này.
Cô gái ñáp:
- Quê thiếp ở tận trong châu Ái huyện Tống-sơn...
