825
mình. Hỏi thì nó mời anh xuống thủy phủ ñể ñền ơn cứu mạng. Rùa ñang bé
bỗng hóa thành to lớn, cho anh ngồi lên lưng và ñưa anh xuống nước.
Vua Thủy là cha rùa tiếp ñãi rất hậu. Được vài ngày, anh nhớ nhà xin về. Cha
con vua Thủy lưu lại không ñược, bèn tặng anh một hộp quý, dặn ñừng mở sẽ ân
hận. Anh lại trèo lên lưng rùa trở về làng. Lên ñất không thấy bố mẹ, gặp ai anh
cũng lạ cả. Mãi sau có một người nghe anh xưng tên mới nói. - "Tôi nghe bà nội
tôi kể chuyện trước ñây bảy trăm năm ở làng này có một người câu cá trẻ tuổi
tên là U-ra-si-ma Ta-rô, một hôm ra khơi không thấy về".
Buồn rầu anh ngồi lại mở hộp ra xem. Chỉ thấy một làn khói nhẹ bay ra phả
vào mặt. Bỗng chốc anh soi bóng thấy mình trở thành già khọm da mồi tóc bạc
1
.
Có hai truyện khác của ta cũng có nhan ñề là Từ Thức, nhưng nội dung khác
truyện trên kia.
1. Một người ñàn bà ở Ninh-bình bị hổ bắt vào rừng buộc phải ăn nằm với hổ,
sau yên lành trở về, ñẻ một con trai ñặt tên là Từ Thức. Lên mười tuổi, Từ Thức
có sức mạnh, giỏi võ, nhưng không chịu làm quan mà bỏ vào hang Thần-phù ñi
tu. Tu ñược mười lăm năm tự nhiên hóa hổ, ñầu là hổ nhưng tay chân mình mẩy
còn là người, thường khi gầm như tiếng hổ. Hổ bắt thú vật ăn sống nhưng vẫn có
ý thức như người. Trở về với cha mẹ ngày ngủ ñêm ñi lùng bắt con mồi cho cha
mẹ bán lấy tiền. Một ñêm nọ ñi bắt nai, không ngờ có một tướng cướp là Quản
Nhất Tiền nghe tiếng Từ Thức gầm, sợ quá chết giấc. Nhờ vậy quan mới bắt
ñược cướp
2
.
2. Một người tên là Từ Hàn ở Thanh-hóa vốn tốt bụng chăm làm việc công
ích, ñược mọi người gọi là Thiện sĩ, một hôm mộng thấy thần cho một tượng ñá,
sau ñó sinh ra Từ Thức. Lớn lên chàng chăm học nhưng thi không ñỗ. Một hôm
ñi chơi chùa Hương-tích, gặp một nhà sư mời vào chùa.
Thấy chàng tỏ vẻ hâm mộ cảnh chùa, sư bèn mời ăn hoa quả, ăn vào, chàng
bỗng quên mọi "tục lệ", lại ñược mời ra vườn ngắm cảnh. Ở ñây Thức gặp một
cô gái ñẹp, hai bên trò chuyện dần dần gắn bó. Cô gái cho biết mình là tiên, vốn
có duyên nợ với Thức. Bên rủ cùng về cung tiên học ñạo trường sinh. Bùi tai,
Thức vào ñộng cùng nàng. Từ ñó người ta không biết chàng ñi ñâu
3
.
Ở truyện thứ hai, cũng có chủ ñề phảng phất như truyện trên kia, nhưng theo
chúng tôi cách kể ñã ñượm mùi Nho và mùi Đạo nên nội dung trở nên khô khan.
1
Theo Phu-ji- ta. Truyền thuyết Nhật bản.
2 Theo Lăng-ñờ (Landes), sách ñã dẫn.
3 Theo Thính văn dị lục.
