824
- Từ lúc còn nhỏ, tôi có nghe truyền lại rằng các cụ tổ năm ñời nhà tôi có một
cụ cũng tên họ như thế, trước làm quan huyện rồi treo ấn từ về, một hôm ñi chơi
sa vào hang núi mặt tích. Từ bấy ñến nay dễ ñã gần ba trăm năm.
Nghe kể chuyện, Từ Thức mới thấm thía lời nói của vợ. Chàng bùi ngùi ñứng
nhìn cây ña mình trồng ñầu ngõ bây giờ ñã thành cổ thụ, cây to hàng vầng, cành
lá rườm rà, rễ buông từng chùm chi chít. Chàng thẫn thờ trước ñám ñông ñang
vây quanh mình. Sau cùng Từ Thức trở lại chỗ xe mây, thì không ngờ xe ñã biến
mất từ lúc nào. Buồn rầu vô hạn, chàng lại khăn gói lần mò ñến cửa Thần-phù,
ñịnh bụng tìm lại hang cũ dẫn ñến ñộng tiên nhưng mịt mù cây ñá kín lối không
thể tìm ra ñược nữa. Chàng ñi, ñi mãi, về sau không biết là ñi dâu. Từ ñấy người
ta gọi hang núi ở chỗ này là ñộng Từ Thức
1
.
KHẢO DỊ
Một số chi tiết của truyện trên, có sách kể hơi khác.
Ví dụ như ñoạn hội xem hoa:
Nhà vua một hôm ñịnh xây một cái thành trên một cánh ñồng xa kinh ñô. Tự
nhiên ở chỗ ấy mọc lên một cây không biết là cây gì có hoa lất lạ, vừa ñẹp vừa
thơm. Các quan ñịnh ñem dâng vua, bèn sai quân lính canh gác rất kỹ. Tiếng ñồn
khắp nơi nên dân chúng kéo về xem rất ñông. Có cô tiên Giáng Hương ở một
hòn ñảo bốn bề ñá dựng ngoài biển khơi nghe tin, cũng về xem. Tiên sờ vào hoa
không may hoa rụng, liền bị lính bắt
2
.
Hay ñoạn nói về lý do Từ Thức ñòi về cõi trần:
Một hôm chúa tiên cùng quần tiên lên chầu thượng ñế ăn tiệc bàn ñào. Khi ra
ñi có dặn các tiên ñồng không ñược cho Từ Thức ra cửa sau. Nhưng Từ Thức
nghe lỏm ñược, tò mò lén ra cửa sau ñể xem cho biết, ra xem thì nhìn thấy cõi
trần. Dưới ñó, mọi người ñang làm ăn vui vẻ, Từ Thức bỗng ñộng lòng nhớ nhà.
Lúc chúa tiên và quần tiên về, ông bèn xin về thăm quê v.v...
3
Người Nhật có truyện Người câu cá trẻ tuổi hình tượng phần nào giống với
truyện Từ Thức và truyện Giáp Hải (số 149, tập IV) của ta.
Một người câu cá ở tỉnh Tăng-gô một hôm gặp một em bé bắt ñược một con
rùa nhỏ, thấy nó nghịch ngợm làm tội con rùa, bèn ñến ñể xin tha. Xin không
ñược, anh xuất tiền ra mua. Thả xong, hôm sau ñi câu, anh bỗng nghe rùa gọi tên
1
Theo Thính văn dị lục và lời kể của người Thanh hóa.
2
Theo Jê-ni-bren (Génibrel). Chuyện ñời xưa mới in ra lần ñầu hết.
3
Theo Trương Vĩnh Tống. Mỹ am tùy bút.
