874
ñịa phương trên ñịa bàn Việt-nam (ñó là sự vận ñộng nội tại của loại hình này,
qua các mối giao lưu văn hóa trong lịch sử), rồi sau mới tính ñến các dị bản của
thế giới.
Cách sắp xếp ở phần Khảo dị cũng có những phần chưa ñược nhất quán. Phải
chăng nên có những khảo dị rành rọt về từng loại: khảo dị truyện cùng chủ ñề,
khảo dị truyện cùng loại kết cấu, khảo dị truyện có mô-típ, hình tượng giống
nhau... Làm như thế chắc sẽ mất công nhiều hơn (mà bộ sách này tác giả ñã bỏ
ra bao nhiêu là tâm huyết), và cũng chiếm nhiều trang hơn (trong khi sách cũng
ñã rất dày), nhưng nêu lên như trên chứ không nhất thiết truyện nào cũng phải
có ñủ cả các phần khảo dị như ñã nói. Ví dụ: ở truyện Sự tích con khỉ có lẽ nên
khảo dị trước hết những truyện cùng mô-típ người hóa khỉ, rồi Khảo dị ñến
những truyện cùng kết cấu hai người tốt và xấu và mỗi người chịu kết quả báo
ứng tương xứng với tính nết của họ" như truyện chính; sau ñó mới mở rộng ñến
truyện cùng kết cấu "một cặp chị em tốt và xấu và mỗi người chịu kết quả báo
ứng tương xứng với tính tiết của họ". Như vậy, trình tự của khảo dị sẽ mạch lạc,
và người ñọc ñể nghiên cứu cũng dễ nắm ñược các dẫn liệu của công trình. Mặt
khác, qua phần Khảo dị mà tác giả trình bày, cũng có thể nghĩ rằng, có một số
truyện nên tách ra ñể xếp vào kho truyện chính. Chẳng hạn, ở phần Khảo dị Sự
tích ñá Vọng phu, truyện Sự tích sao Hôm, sao Mai và sao Rua hay Sự tích cây
Phật thủ ñều có ñủ tư cách ñể ñứng riêng thành một truyện chính tiêu biểu trong
Kho tàng. Không hiểu do sự giới hạn số lượng dự ñịnh trước hay một lý do nào
ñấy ñã khiến tác giá không ñẩy cao hơn nữa những tư liệu quý giá của mình?
Việc sưu tầm và nghiên cứu truyện cổ tích nói riêng, văn học dân gian nói
chung - ñúng như tác giả viết trong Lời nói ñầu - "nếu chưa thành một công việc
của tập thể, ñược khởi ñộng thành một phong trào rộng lớn trong cả nước thì
vẫn chưa thể gọi là toàn diện và do ñó cũng chưa ñạt kết quả dứt ñiểm như ý
muốn". Trong khi chờ ñợi công trình tập thể mơ ước ñó, cho tới nay, một mình
tác giả ñã cho ra mắt bạn ñọc ba tập Kho tàng truyện cổ tích Việt-nam, với
phong cách riêng và những ưu ñiểm như ñã nói ở trên, thật là một cống hiến kịp
thời và rất ñáng coi trọng.
TẠ PHONG CHÂU
(Tạp chí Văn học, số 2- 1975)
1
1
Trong bản in trên Tạp chí Văn học, tác giả ký bút danh Anh Phong, nhưng trong bản bổ sung
và sửa chữa hoàn chỉnh gửi cho thân phụ chúng tôi, ông ñã ký tên thật. Bản in này dựa trên
văn bản ñó (NHC).
