881
Rồi ñó, hết hạn ở trần. Liễu Hạnh ñốt tất cả lâu ñài mà trở về trời.
Những ñứa con của Liễu Hạnh về sau quả nhiên nổi tiếng, trong ñó có một
ñứa tên là Trạng Quỳnh. Chỗ di tích ngôi ñền của Liễu Hạnh xây lên ở xứ Thanh
và ở xứ Nghệ, người ta dựng thành ñền thờ trên núi. Không một ai dám ñộng
ñến một vật gì ở các ngôi ñền này cả, vì sợ Liễu Hạnh báo thù.
1
KHẢO DỊ
Truyện Liễu Hạnh từ lâu ñã ñược nho sĩ cải biến thành một truyện ñượm màu
sắc tôn giáo và nho hóa khác với truyện dân gian, mặc dầu cho ñến nay, truyện
kể trong dân gian cũng ñã ít nhiều biến ñổi về chủ ñề: các hình tượng và tình tiết
ñã ñược cắt xén, sàng lọc.
Theo Thính văn dị lục và một số thần tích thì Liễu Hạnh là con gái Ngọc
Hoàng, vì ñánh vỡ chén ngọc bị giáng xuống trần ñầu thai ở nhà Lê Thái Công,
xã Vân-cát (Nam-ñịnh) mang tên là Giáng Tiên. Lớn lên làm con nuôi một viên
quan hưu họ Trần, ñược học hành nên có tài văn chương, giỏi ñàn sáo. Năm
mười tám tuổi lấy chồng là Đào lang, con một viên quan ở làng. Được ba năm
hết hạn ñày không bệnh mà chết, ñể lại cho chồng một trai, một gái. Nhưng vì
"trần duyên chưa dứt", Ngọc Hoàng lại cho xuống trần, lần này với phép biến
hóa huyền diệu. Nàng gặp lại bố mẹ và chồng con, nhưng sau ñó lại bỏ ñi, tính
tình phóng túng, tung tích vô ñịnh: khi làm cô gái thổi sáo, khi hóa bà già chống
gậy, ẩn hiện bất thường. Ở Lạng-sơn, nàng làm thơ ghẹo nho sĩ, ở hồ Tây làm cô
hàng rượu ngâm vịnh và dự tiệc với các ông Phùng Khắc Khoan, họ Ngô, họ Lý,
v.v... Lại vào Nghệ-an kết duyên với người học trò, thường ngày thơ ca xướng
họa với chồng, sau sinh ñược một trai, rồi lại trở về trời.
Sau ba năm nhớ cõi trần, Liễu Hạnh lại xin vua cha cho xuống trần một lần
nữa. Lần này có ñem theo hai người thị nữ. Họ trú ngụ ở phố Cát (Thanh-hóa)
về sau ñược dân ñịa phương ở ñây lập ñền thờ. Triều ñình sau một thời kỳ sai
thuật sĩ tiễu trừ mà không xong, ñành thừa nhận và sắc phong là Mã hoàng công
chúa
2
.
Sách vở của phái Nội ñạo tràng miêu tả cuộc chiến tranh giữa Tiền quan với
Liễu Hạnh như sau:
Khi ñày Liễu Hạnh xuống trần, Ngọc Hoàng thấy chân bên tả của con ñi dón
gót, biết là xuống dưới ấy sẽ thành yêu, liền sai Tiền quan giáng sinh luôn ñể kịp
thời ngăn chặn.
1
Theo Lăng-ñờ (Landes), sách ñã dẫn, và lời kể của người Hà-tĩnh.
2
Theo Tiên hương thần tích, và Đoàn Thị Điểm. Truyền kỳ tân phả.
