982
ñứa em bé bỏng và mẹ của nó. Bây giờ ta lệnh cho anh phải trả lại ngay tất cả
mọi thứ anh ñã chiếm ñoạt kể cả hoa lợi ruộng ñất ấy trong mười tám năm nay!
Anh chàng họ Bùi cứng họng khi nhẩm lại ý nghĩa mảnh di chúc, cuối cùng
phải ñành cúi ñầu vâng lệnh. Còn hai mẹ con Phi hết lời cảm tạ quan huyện và
từ ñó bắt ñầu một cuộc ñời sung sướng
1
.
KHẢO DỊ
Trong Kim cổ kỳ quan có truyện Gia sản một bức tranh có phần gần gũi với
truyện trên.
Thái thú họ Nghê nhà giàu có ức vạn, có một con trai tên là Thiện Kế ñã có vợ
con. Tuy tuổi ñã ngoài bảy mươi, ông vẫn còn lấy vợ lẽ và sau ñó người ấy ñẻ
ñược một con trai. Thấy Thiện Kế coi người em khác mẹ như cừu thù, ông lão
ñoán chắc thằng anh sẽ sát hại ñứa em bé bỏng vì chuyện gia tài. Vì vậy trước
khi chết, ông làm chúc thư chia cho Thiện Kế hầu hết gia sản, còn vợ lẽ và ñứa
con còn bé thì ông bí mật cho một bức chân dung của mình có vẽ ngón tay chỉ
xuống ñất. Ông dặn nếu thằng anh không nhìn nhận và không chia tài sản cho
em, thì tìm một ông quan nào công minh, ñưa bức tranh ấy ñến nhờ phân xử.
Về sau quả Thiện Kế ñối xử với mẹ con người em rất tệ. Một ông quan sau khi
xem bức tranh, ñã khám phá ra một mảnh giấy do ông lão bồi vào trong tranh
trước khi chết. Trong giấy ghi rằng mình có chôn ít chum bạc và một chum vàng
ñể lại cho ñứa con trai út. Sau khi nắm ñược sự thật, quan làm ra bộ hồn thiêng
của ông lão báo mộng cho mình biết, dặn ñến làm chứng cho mẹ con nhà ấy ñào
lên lấy của trước con mắt tức tối của Thiện Kế.
Truyện của ta ở trên kia có người kể hơi khác ñoạn cuối: Ông già làm thành
hai bản chúc thư, một bản gồm hai mươi mốt chữ giao cho rể, còn một bản bỏ
vào hòm bí mật chôn ở một nơi trước cổng ñền, trong ñó nói rõ toàn bộ tài sản
giao cho con người vợ kế. Đoạn ông dặn vợ học thuộc lòng hai câu thơ:
Nguyệt ñáo trung thiên nhị thập tam,
Nghê ñầu ảnh lượng chúc thư hàm.
(Nghĩa là trăng ñêm 23 khi lên giữa trời, bóng ñầu con nghê chiếu xuống ở
ñâu thì ở ñó có hòm chúc thư), lại dặn phải cố gắng cho con ñi học.
Sau khi ông mất, ñứa bé học giỏi ñỗ tiến sĩ, anh ta nhớ lại câu hát của mẹ và
tìm ñến cổng ñền ñào lên lấy ñược chúc thư, giành lại tài sản của bố ñể lại
2
.
1
Theo lời kể của người Hà-nội, Hà-tĩnh.
2
Theo lời kể của người Hà-tĩnh (Hồ Hữu Phước sưu tầm).
