hành tới quảng trường Cộng hòa; rồi sau đó thì không biết sẽ làm gì tiếp.
Có thể là lại về nhà thôi. Tôi hỏi chính phủ có làm gì không, chị ấy nói
không biết; những người như chị ấy thì cứ biểu tình đã, cũng vô vọng lắm
nhưng còn biết làm gì. Chị ấy bảo giờ chính phủ trơ rồi, mọi người cũng trơ
ra rồi, chả ai muốn bảo vệ, ủng hộ, đấu tranh cho ai nữa; mà người nhập cư
giờ cũng đông, đủ loại, nhiều người cũng không tử tế gì, cứ trộm cắp,
nghiện ngập, cho nên xã hội càng kỳ thị. Giờ dân nhập cư di chuyển tán
loạn ở châu Âu, không ở được nước này thì sang nước khác theo kiểu nhập
cư lậu, sans-papiers, nên chính phủ càng thắt chặt luật lệ nhập cư. Nước
Pháp bây giờ có chế độ nhập cư hà khắc nhất châu Âu. Nói chung là nan
giải lắm, biểu tình thì cứ biểu tình, còn chả biết thế nào.
Tôi chào chị ấy rồi đi. Thôi, hôm nay không đi Versailles cũng được.
Cuộc biểu tình này tuy nhỏ nhưng nó được phép diễn ra một cách tự nhiên,
thoải mái như thể là một điều lớn. Một xã hội coi việc thực hành quyền dân
chủ như một điều tự nhiên là một xã hội đã tiến rất xa. Nhìn những người
biểu tình, tôi không khỏi nghĩ đến những bức vẽ mà người ta bán ở các hiệu
sách dọc sông Siene; những tấm hình Al Pacino trong phim Scarface với
dòng chữ “In money we trust”, rồi Jim Morrison, và John Lennon – những
người nổi loạn, những “working class hero
[53]
”. Paris thật hợp với những từ
như “cách mạng”, “lật đổ”, “chiến lũy”, “biểu tình”… vậy mà Paris vẫn là
thành phố lãng mạn nhất và đẹp nhất tôi từng biết. Có lẽ tất cả những người
mơ mộng đều là người nhiều lý tưởng; mà để thực hiện lý tưởng đôi khi cần
phải lật đổ, đập tan cái cũ. Cách mạng chỉ là một vẻ mặt khác của sự lãng
mạn. Cách mạng là sự lãng mạn đang cau mày.
[53] Anh hùng của giai cấp lao động.
Giờ thì tôi nghĩ, có lẽ vật có tinh thần Paris nhiều nhất chính là những cái
cột điện dọc đại lộ Thánh Michel của khu Latin. Trên những cái cột sắt cao
mảnh dẻ ấy, có thể gặp một mẩu quảng cáo hòa nhạc Bach và Vivaldi miễn
phí trong nhà thờ thánh Chapelle cạnh quảng cáo về một lớp nhập môn triết
học cho trẻ em, cạnh một mẫu quảng cáo về dịch vụ hỗ trợ người vô gia cư,
