196
Cho nên, Đức Phật dạy chúng ta quán chiếu
những điều kiện dao động này của tâm. Mỗi khi tâm
động niệm, nó trở nên bất an, vô thường, khổ và không
thể được xem là một tự ngã. Đây là ba tính chất chung
của tất cả các pháp hữu vi. Đức Phật dạy chúng ta quan
sát và quán chiếu những động thái này của tâm. Đây
cũng giống như Lý duyên khởi
42
(Paticca samuppāda):
Vô minh là nguyên nhân và điều kiện cho sự phát sinh
của Nghiệp; Nghiệp là nguyên nhân và điều kiện cho sự
phát sinh của Thức; Thức là nguyên nhân và điều kiện
cho sự phát sinh toàn bộ thân và tâm của bào thai
mới,…
Đức Phật tách rời chuỗi duyên khởi này thành 12
yếu tố để cho chúng ta dễ hiểu. Đây là sự miêu tả thực
tại rất chính xác, nhưng khi tiến trình này thật sự xảy ra
trong đời sống hàng ngày, các học giả không thể bắt kịp
với những diễn biến liên tục này. Giống như khi chúng
ta té từ ngọn cây xuống đất, nó xảy ra quá nhanh.
Chúng ta không kịp nhận ra mình rơi ngang qua bao
nhiêu cành cây. Tương tự như vậy, khi tâm tiếp xúc
một cảm giác, nếu nó thích cảm giác đó, nó lập tức rơi
vào một trạng thái vui vẻ. Nó cho rằng điều đó là tốt
mà không nhận ra chuỗi nhân duyên đã đưa nó tới đây.
Tiến trình này xảy ra phù hợp với những gì được trình
bày trong thuyết nhân duyên, nhưng nó cũng đồng
thời vượt khỏi những giới hạn của lý thuyết đó.
Không có sự cảnh báo trước như, “Đây là vô
minh. Đây là sự phát sinh của Nghiệp. Đây là tâm
thức…”. Tiến trình này không cho các học giả cơ hội để
42
Lý duyên khởi: Thuyết Mười Hai Nhân Duyên. Xem phụ lục.
