TRĂNG HUYẾT - Trang 208

Devraux từng lần theo dấu vết của người mang tên Nguyễn Ái Quốc ấy khi
ông cạo trọc đầu và ngụy trang trong chiếc áo cà sa màu vàng đất, giả dạng
một nhà sư Phật giáo tại Bangkok. Hắn đã bí mật canh chừng khi người An
Nam ấy ngồi bán diêm quẹt suốt ngày trên một góc phố tại Singapore. Hắn
đã thấy ông trà trộn với nông dân Tàu ở Quảng Đông, vai vác đong đưa
chiếc cày. Tất cả các vai trò ấy đều được giả dụ rằng Nguyễn Ái Quốc —
kẻ nhiều lần tiết lộ với một số đảng viên thuộc ba phe phái cộng sản An
Nam về vai trò phái viên Cộng sản Quốc tế Đệ tam của mình — đang ngụy
trang để nỗ lực tiến hành công tác xây dựng các nhóm cộng sản ở khắp
Viễn Đông.
Cho tới bây giờ, sau khi đã bỏ ra nhiều công sức bám chặt vết chân ông,
Devraux thấy mình hiểu quá ít về hoạt động của ông. Tài liệu lưu trữ của
Liêm Phóng trung ương ở Paris ghi nhận rằng Nguyễn Ái Quốc là bút danh
và nhân danh giao dịch chung của nhóm Ngũ Long gồm Phan Chu Trinh,
Phan văn Trường, Nguyễn Thế Truyền, Nguyễn An Ninh và Nguyễn Tất
Thành; rồi sau đó, Nguyễn Tất Thành chiếm làm danh xưng cách mạng cho
riêng mình. Có người bảo chính Nguyễn Ái Quốc là kẻ chủ mưu bán Phan
Bội Châu cho Pháp tại Thượng Hải năm 1926 để lấy tiền thưởng 20 vạn
quan kim làm sinh hoạt phí cho Thanh Niên Cách Mạng Đồng Chí Hội;
tranh quyền lãnh đạo cách mạng với những người theo chủ nghĩa dân tộc;
và kỳ vọng rằng diễn tiến giam cầm, xét xử và có thể xử tử họ Phan sẽ
khích động tinh thần chống Pháp của người An Nam lên cực điểm. Có
người lại bảo thật ra Nguyễn Ái Quốc không được Mát-cơ-va hoàn toàn tín
nhiệm trong vai trò phái viên quốc tế ở á đông vì họ đánh giá ông chưa gột
thật sạch cảm tính dân tộc chủ nghĩa, cộng thêm lối lý luận tùy tiện, và khi
thực hiện công tác lại có khuynh hướng cơ hội chủ nghĩa, xây dựng thành
tích cá nhân.
Toàn là những thông tin tới nay chưa ai có thể kiểm chứng cụ thể. Các mật
báo viên khác của Liêm Phóng cũng chẳng thu lượm được kết quả khá hơn.
Nhưng có một điều Devraux, kẻ săn thú hàng đầu đánh hơi được, là so với
hồ sơ của những người An Nam chống Pháp từ mấy chục năm nay, Nguyễn
Ái Quốc là người tinh nhanh nhất, có óc quyền biến nhất, với những đức